VĂN HỌC NGHỆ THUẬT Liên Mạng

vhnt, số 297

16 May 1997

Vô Vọng 

Sợi khói trời chiều
Tịch mịch
Dấu đời gương vỡ
mắt nhớ
chút âm nhạc mầu biển xanh.

Người treo cổ sợi thừng
Chiếc ghế đời tàn khốc
Thảm kịch của chúng ta
Sống cùng trong tuyệt vọng.

Những ly rượu xoay,
A ha,
những ly rượu xoay
buông nghiệt ngã xuống tận cùng
Mắt đăm chiêu mầu khói nhớ
Những tia mắt đời lạnh sớm
Nét hư hao
hồn nhiên tuổi nhỏ
mặt đời phẳng trơn
tiếng thời gian vọng
nhịp tử sinh về trong máu và đi...

Anh chợt ngã đời mình trên những dốc thẳm
Có tiếng kêu rất buồn của từng ngày chờ sáng.

Khiêm Lê Trung

The Flood

Blood has been harder to dam back than water.
Just when we think we have it impounded safe
Behind new barrier walls (and left if chafe!),
It breaks away in some new kind of slaughter.
We choose to say it is let loose by the devil;
But power of blood itself releases blood.
It goes by might of being such a flood
Held high at so unnatural a level.
It will have outlet, brave and not so brave.
Weapons of war and implements of peace
Are but the points at which it finds release.
And now it is once more the tidal wave
That when it has swept by leaves summits stained.
Oh, blood will out.  It cannot be contained.

Robert Frost

Lũ

Ngăn cơn huyết tử khó muôn lần
Ðắp đê chắn nước chống thực xâm.
Những tưởng giang tay kè cốt đập
Nào hay máu dẫn thốc từ tâm!

Lối quỷ ma đưa người biện chứng
Hiềm thân cùng máu thảy vô thần.
Ðắc thế cuồng uy hồng thủy khứng
Người giương gan đởm, kẻ chùn chân.

Chiến khí vô minh, tình bất cập
Ðền cho toan nợ, đáp nghìn căm.
Lũ đến, non cao còn rửa ngập
Nhằm gì nhân.  Ô, máu vẫn dâng!

3'97

ian bui (phóng dịch)

Ði Trong Sương Mù Cựu Kim Sơn

lũng xanh xao
mù sương bay như biển
hồn ta đâu trong túi áo co ro
những bến tầu ơi.  hẹn nhau mùi rượu nồng trái
                                          cây ủ chín
ta đi trong sương mù Cựu Kim Sơn
lòng còn mơ vạt nắng
từng cháy trên bờ thùy dương
màu vàng rực

này.  những thị trấn thơ
những mái nhà.  góc phố
chiều nay
ta mang tặng người hồn viễn xứ
nắng Việt Nam từ bờ xa

ta đi
mang theo màu nắng quê nhà
để không quên
một góc bến tầu.  vỉa hè xưa
mùa này rụng đầy những bông sứ máu
và hồn ta.  ôi hồn ta
đã gửi hương lưu vàng phố đi qua

hỡi những người dân trăm xứ
tình phơi trên ngọn buồm chao
chiều hải âu
thảng thốt dưới trời thu hạ
và người Mễ Tây Cơ.  tóc mun.  da màu trăng
                            nhiệt đới.  bán những chiếc
                            áo hoa bên thềm cầu
người rao gì kêu gì
qua bao biên thùy và gió mùa.  như ta
lạc hồn lạc xứ
tiếng hải âu xé nát trời chiều

mù sương.  phố.  mù sương
thế kỷ đang tàn
ta đứng trên cầu mù sương
đi trong sương mù Cựu Kim Sơn
nhìn sang bờ xa thấy ngọn đèn màu đỏ
gọi ta về
gọi ta về
về lại bến xưa.

Nguyễn Xuân Thiệp

Bài tháng Năm cho em

Anh viết cho em bài ca tháng năm
tháng năm mùa hạ, tháng năm phượng hồng
tiếng khóc vào đời mấy mươi năm trước
ngày tháng trôi nhanh, con nước dòng sông

Nhỏ nhằn bờ vai, một đời ẩn hiện
lọn tóc trăm năm trói buộc lòng người
người đến với nhau, lòng xanh đáy biển
hồn tựa vào nhau một kiêp rong chơi

Có nhừng mùa xuân, một ngày đã hết
có vạn mùa xuân, dài suốt quanh năm
có những tình xuân, vụt lên rồi chết
xuân mãi trở về theo tháng Năm em

Buổi sáng trở mình, nghe lời mời gọi
trong tháng ngày xanh, đượm ấm tình nồng
cuối ánh hoàng hôn, triệu điều muốn hỏi
trong cơn lốc đời, em mãi Ngọc Trâm

Tháng Năm nơi này, mùa xuân tươi rói
đời cất sau lưng bao mảng muộn phiền
ta mở dời nhau ngàn trang sách mới
ta buộc đời nhau niềm hạnh phúc riêng

Lê Tạo

đi dạo sau cơn mưa

gió thật nhẹ, phập phồng nhịp thở bé sơ sanh
trên đôi bàn tay
trên những cành cây còn long lanh giọt nước
tôi đi qua những căn nhà im lặng thanh bình
mái ướt đứng hong
tôi đi qua những tảng mây đen và tiếng quạ
vòm thông xanh lạ
và con nước chảy dưới chân
cứ thế vững chãi tôi đi
trên dốc cao tôi ngoái đầu nhìn xuống
chợt thương làm sao
những vuông nhà sương nắng gội
ủ bên trong mầm hạnh phúc xanh thơm
và những cơn giông sẵn sàng thức giấc
như trời đất
như biển khơi
như em
như tôi

Nguyễn Xuân Thưởng

12/96

Ngoài Ðời Nhau

Gởi TY

Nhón chân bước khẽ nhé ngày
kẻo ngón tay níu bờ vai phải rời...

Mười lăm năm, lặng,
bùi ngùi
ai xô mà giạt
ra ngoài
đời
nhau

Saigon 97

Râu Ðã Trồi Lên

Ðêm nằm nín thở chờ râu mọc
con chữ trồi lên một tứ thơ
tứ thơ mơ hồ chưa kịp hiện
râu đã trồi lên rất hững hờ...

12/96

Tôn Thất Thiện Nhân

Một thoáng Xuân qua

Môi hoa còn đẫm sương nguyền
Ðỏ nghìn xưa đã nắng triền miên rơi
Trinh nguyên ngày giấu nụ cười
Ðể nghìn sau kể có thời nhớ nhau
Trăm mùa xanh ở trên cao
Che nghiêng chưa đủ một xao xuyến đầu
Hẹn thề hỏi lối mộng nào
Nhặt cho hết thoáng Anh Ðào hở em
Tháng năm biếc mắt đi tìm
Chút hương hạnh phúc vừa yên giấc mùa...

lephan

Em về gầy cuộc vui

Ta đợi em về gầy cuộc vui
Năm lên thăng hạ những dập vùi
Còm cỏi thân tàn trên đỉnh lộc
Tạo chút thân danh đỡ ngậm ngùi

Em chọn vào đời bằng chữ sĩ
Mơ hồ giọng "bác" chút khinh khi
Anh đi mày duả rèn mộng chí
Chữ sư nắn nót một chút gì

Ngôi nhà nho nhỏ nghiêng nẽo gió
Lấp vào vai vế buổi âu lo
Giờ tí lưng còng, mắt kiếng cận
Lòng anh như cũ, vẫn ngóng chờ

Mỗi tháng tí phần em đi shop
Ti tí phần kia để tương lai
Và phần còn lại cuối tuần hưởng
Kể chuyện gió sương mộng qua ngày...

Em sắp ra trường rồi vui quá
Thật là đúng lúc, đúng như mê
Ngập ngừng anh hỏi:  em còn nhớ
Ðôi lời hò hẹn lúc anh về

Em quên sao được ngày hôn lễ
Chắc chắn chờ anh, chờ đó nghe!
Ôi!  sao âu yếm lời thỏ thẻ
Ta hồn bay bỗng nẽo sơn khê

Ðêm nay hí hững mừng hội ngộ
Quà tặng trao anh nỗi sững sờ
Ðây là chàng sĩ - Ðược.  Anh hở?
Ấp úng chúc mừng - Trọn ước mơ.

Ta đợi em về gầy cuộc vui
Nâng niu cô lữ nỗi ngậm ngùi
Mái nhà lầu mộng nằm ngơ ngác
Lũi thũi một mình ngõ tối thui

Ta đợi em về gầy cuộc vui
Mưa hôn lệ thắm ngón sục sùi
Xót xa gió chạy từng cơn nhớ
Xin đợi một đời, một đời đui.

Hàn Trân

DU TỬ LÊ:  NHÀ THƠ CỦA KHÁM PHÁ

Thơ Du Tử Lê là một sợi giây nối dài từ Việt Nam, quê hương yêu mến qua nước Mỹ, mảnh đất tạm dung.  Nói đến thơ Du Tử Lê là nói đến khám phá, trong mỗi từ, mỗi ý.

Khen hay chê đã vượt  khỏi mức của một tài hoa phong phú, trong một con người đa dạng.

Những vần Lục bát hoặc những câu thơ Tự do từ năm 1960, nó không còn ở ngoài chúng ta nữa.  Ðích thực nó đã thẩm thấu vào tâm hồn chúng ta rồi vượt thoát, nó lang thang bay bổng như mây trời trên cao, theo gió phiêu du về những chân trời mới trong lòng vũ trụ.

Tôi đã đọc thơ của Lê nhiều, thật nhiều,nhưng thơ của Lê đã bỏ xa thơ Lê những năm về trước, để khoan thai bước vào một tòa lâu dài uy nghi và tráng lệ, ở đấy đã có những khát vọng và ngưỡng mộ chào đón.  Không một ai có thể đoán trước được những dài rộng của những kẻ có thực tài và có một tâm hồn hiến dâng cho cuộc đời những giá trị hằng cửu của từng dòng thơ rớt xuống tự trời cao.  Thơ của Du Tử Lê hôm nay như con chim đại bàng đang soải cánh đo không gian và đo cả chiều dài của thơ mình trong lòng những người mến mộ Du Tử Lê.

Nhưng muốn được như vậy không phải dễ, một sớm, một chiều ta có thể tóm bắt được những gì ta hằng mơ ước.  Nó phải phấn đấu, phải tự vượt, phải tự tra khảo mình để tìm kiếm chất liệu của thơ đang bay lượn, ẩn ấp đâu đó, để hiến dâng cuộc đời, chẳng mong được sự trả ơn, mà chỉ mong người đời hiểu được những ý nghĩ thầm kín ấp ủ sau hàng chữ làm nên vần điệu siêu thoát.  Hai chữ  thi nhân nó là cái nghiệp, chẳng phải ai muốn cũng được.  Chỉ có những người mà định mệnh bắt phải kết duyên với nàng Thơ, mới có được cái ân sủng đó thôi!

Làm thơ không khó, nhưng làm thơ hay quá khó.  Nó không phải là sự lựa lời chọn chữ để ghép câu, hoặc tự do phóng túng bày tỏ những gì mình muốn nói, muốn bày tỏ cùng kẻ khác cái tâm sự đa đoan phơi bày trên lòng giấy trắng.  Không, thơ không như vậy.

Mallarmé, nhà thơ Pháp ở cuối thế kỷ 18, thuộc phái Tượng Trưng nói:  Làm thơ là sự kết hợp giữa trí tuệ và ngôn ngữ.  Chữ nào được tôi dùng trong thơ, trước hết, chữ đó phải có tính chất Thơ.  Ai đọc thơ của Mallarmé cũng kêu khó hiểu, nhà thơ cho rằng thơ của mình không khó hiểu, chỉ tại quý vị yêu thơ, đọc thơ  ít chịu suy nghĩ  để tìm hiểu đấy thôi!  Cũng như Appollinaire đã chuyển hướng thơ của mình từ phái Tượng Trưng qua trường Siêu Thực (Surréalisme) do tiến bộ đòi hỏi.  Nhưng xét cho cùng, dù thơ thuộc loại nào, trường phái nào đi nữa,trước hết thơ phải có tính truyền cảm và gợi lên ở trong  trí tưởng những hình ảnh mà cuộc đời đã in dấu vào hồn mình, không cách gì chối bỏ!  Mình phơi bày trên giấy trắng với ngòi bút những ăn năn cùng những nỗi ám ảnh không sao xóa bỏ trong lòng!

Nói cho đúng thơ Du Tử Lê không quá khó hiểu và cũng chẳng dễ dàng tiếp nhận.  Muốn tiếp nhận những vần thơ làm theo thể tự do, người đọc phải kiên nhẫn gỡ từng mối chỉ rối, vì cố ý, người thơ đã trộn lẫn vào nhau để tìm sự hòa hợp cho ý nghĩ.  Một khi mối chỉ đã gỡ xong, người đọc thơ cũng đã góp phần vào công việc sáng tạo.

Từ vạn cổ, người làm thơ luôn luôn cô đơn, mình làm thơ cho người khác đọc, tiếc thay, phần đông những người đọc thơ chỉ muốn đọc những gì mình có thể nhận biết ngay sau khi đọc, còn chiều sâu của thi ca là vấn đề của tác giả hoặc các nhà phê bình văn Học!  Như vậy thiệt thòi qúa, thiệt thòi cho cả người làm thơ lẫn người yêu thơ.  Thi sĩ làm thơ chẳng để ngâm nga một mình cho vui miệng.  Không, không phải như vậy.  Chính thực thi nhân phải mở trái tim mình ra để cho nguồn cảm thức rung động theo nhịp trái tim làm nên những vần điệu dù mơ hồ bóng gió, hay tỏ bày trực tiếp những nỗi niềm dù nhẹ nhàng hay cay đắng, nó là tinh túy của chất thơ tạo bằng sự thành thực nhất, sự dũng cảm nhất mà thi nhân có thể có được.  Thơ Du Tử Lê hôm nay, một mình một cõi,không chịu ảnh hưởng của ai.  Nó như  ngọn núi sừng sững giữa trời cao, gió cả, mặc cho mưa gió, bão tố dập vùi.

Thơ Du Tử Lê thật đáng yêu, nhất là ở những bài thơ tình.  Cái tình yêu ấy không đơn thuần giữa đôi nam, nữ vừa bắt gặp đã quấn quýt hay đã đứt đoạn, chia lìa.  Biệt ly nào mà chẳng buồn...  Ðịnh mệnh đã bắt như vậy, Những kẻ yêu nhau phải cúi đầu chịu tội.  Du Tử Lê lại có qúa nhiều duyên nợ với tình, mà cuộc tình nào trước sau gì cũng phải trả nợ bằng nước mắt, nó làm cho cuộc đời của thi nhân biến thành bi kịch.  Nhưng Lê là con  người gan lì, chẳng bao giờ chịu bỏ cuộc chơi.  Tuy thế, Lê vẫn yêu quê hương với lũy tre, bụi chuối, yêu tiếng khóc, câu cuời của mẹ già, nơi chốn cũ, nơi Lê thường lui tới tìm về kỷ niệm:

Lòng già sớm bạc cơn mong
sáng, vun chân mộ, chiều, trông nhang tàn
mẹ ngồi một cõi chia tan
óc moi xác những đứa con đã vùi
lưng đeo đá nặng một đời
bảy mươi năm đó còn hoài giọt, sương...
(Ðêm mưa về Chí Hòa Thăm Mẹ, trích Thơ Du Tử Lê 1967-1972, tái bản tại Hoa kỳ, 1983.) 

Nhưng tình mẫu tử với Du Tử Lê cũng như một thoáng qua, nó có đó rồi tan đi như cây nhang đã cháy hết phần của nó, vì Lê còn nhiều nhớ thương khác.

Những chuyện tình luôn luôn làm xáo trộn đời Lê.  Nhưng Lê không có can đảm từ chối..., trừ trường hợp đặc biệt đối với Donna, một cô gái Mỹ rằng, không bao giờ Lê quên, hoặc rời bỏ Việt Nam bất cứ vì lý do nào:

không bao giờ đâu Donna
dù anh có yêu em
hơn bất cứ thứ gì có trên đất Mỹ
thì anh cũng vẫn trở về
quê hương anh với cả trăm ngàn khốn khó
nơi anh sống chui rúc như chuột
trong một căn nhà tôn vách ván
nơi người yêu anh đang từng giây mong đợi
(nàng cũng có một mái tóc dài thả xõa như em
nàng cũng có đôi mắt mở to sáng trong nhẫn nhục
tất nhiên tóc và mắt của nàng thì đen)
không bao giờ đâu Donna, Donna
dù anh có yêu em...
(Vỡ Lòng Cho Một Người Con Gái Mỹ, sđ...)

Như vậy, Du Tử Lê đã chấp nhận tất cả mọi khổ đau, Lê từ chối mọi ân tình ngoài ân tình với quê nghèo đói và đôi mắt với dòng tóc đen.  Có lẽ nó là ý muốn cuối của một người Việt Nam yêu quê hương, bằng lòng từ bỏ mọi ân sủng do cuộc đời ban phát!

Bài thơ Khi Tôi Chết Hãy Ðem Tôi Ra Biển, theo thiển ý, bài này có một giá trị nghệ thuật không thua gì bài thơ Chờ Anh Em Nhé của Simonov, Nhà thơ Nga, làm trong thời kỳ Ðệ Nhị Thế Chiến, do Tố Hữu dịch.  Ðại ý bài thơ nói với người tình (hay vợ) hãy cố khắc phục gian khổ, khó khăn, đợi anh về, sau khi chiến thắng quân thù!  Một đằng, dù thân xác lưu vong này chẳng may có chết nơi đất lạ, quê người, thì xin hãy đưa xác  tôi ra biển, vì biết đâu nước biển chẳng đưa đẩy xác tôi trở lại quê nhà: 

khi tôi chết hãy đem tôi ra biển
đời lưu vong không cả một ngôi mồ
vùi đất lạ thịt xương e khó rã
hồn không đi sao trở lại quê nhà

khi tôi chết hãy đem tôi ra biển
nước ngược dòng sẽ đẩy xác tôi đi
bên kia biển là quê hương tôi đó
rặng tre xưa muôn tuổi vẫn xanh rì

khi tôi chết hãy đem tôi ra biển
và nhớ đừng vội vuốt mắt cho tôi
cho tôi hướng vọng quê tôi lần cuối
biết đâu chừng xác tôi chẳng đến nơi

khi tôi chết hãy đem tôi ra biển
đừng ngập ngừng vì ái ngại cho tôi
những năm trước bao người ngon miệng cá
thì xá gì thêm một xác cong queo

khi tôi chết hãy đem tôi ra biển
cho tôi về gặp lại các con tôi
cho tôi về nhìn thấy lệ chúng rơi
từ những mắt đã buồn hơn bóng tối

khi tôi chết hãy đem tôi ra biển
và trên đường hãy nhớ hát quốc ca
ôi lâu quá không còn ai hát nữa
(bài hát giờ cũng như một hồn ma)

khi tôi chết nỗi buồn kia cũng hết
đời lưu vong tận tuyệt với linh hồn.
(Khi Tôi Chết Hãy Ðem Tôi Ra Biển, Trích Thơ Tình / Love Poems, in lần thứ 4.)

Những câu thơ trên vừa buồn vừa đau đớn, nhưng may thay, đây chỉ là thơ, là tâm hồn bay bổng trên vùng trời sáng tạo.  Không hiểu sao tôi không chấp nhận được những bài thơ phổ nhạc, dù có nhiều bài thơ phổ nhạc rất hay.  Có lẽ, tôi thường nghĩ thơ là thơ, nhạc là nhạc.  Nếu không thế người làm thơ chỉ là kẻ viết lời cho nhạc.  Thơ và nhạc là hai ngành riêng biệt.  Thơ làm ra để bày tỏ những thiết tha chất ngất, những nỗi niềm không giải tỏa, những vết chém từ lưỡi dao bén, ngọt như hương vị của tình yêu, những đam mê đến chết không rời...  Ðó, đó là Thơ với ý nghĩa trọn vẹn nhất.  Một khi thơ đã được hát lên rồi, cái chất thơ đã mất đi phần tinh túy  của nô Nó như một người ái nam, ái nữ,chả ra làm sao.  Hỡi!  ai đó hãy chứng minh dùm tôi có một bài thơ nào được phổ nhạc, còn nguyên vẹn tính chất thơ hay không?  Hay nó biến bài thơ thành lời của bản nhạc?  Bài thơ sẽ mất đi cái hay riêng của nó, và trở thành nô lệ cho cung bậc dù qua tiếng hát của ca sĩ thượng thặng đi nữa.  Thơ có cái hay của thơ.  Nhạc có cái hay của nhạc.  Thơ để đọc, để suy gẫm về lời  và y thơ, chứ không phải để nghe tiếng đàn, tiếng sáo cùng các nhạc khí làm mất hết cái uy thế của thơ, thơ chỉ còn là phần phụ, phần chính là nhạc.  Sự thực cả hai đều là chính, nếu ta đừng giao duyên chúng với nhau.

Ngay như bài Khúc Thụy Du, một bài thơ rất hay của Du Tử Lê, khi nó được phổ nhạc, thì  kỹ thuật âm nhạc đã nắm giữ phần chính, thơ chỉ còn là phần lời hát.

Cũng như hội họa, tác phẩm là tác phẩm, minh họa là minh họa, vì nó có 2 phần kỹ thuật khác nhau.  Người ta không thể xử dụng thay thế cái nọ cho cái kia được.

Xin cám ơn Du Tử Lê đã cho tôi những rung động sâu thẳm, qua những vần thơ, đã cho tôi được cùng sáng tạo, qua những slash!...  Tuy vậy, cũng khó lắm lắm!...

Tạ Tỵ

2-97

VỞ KỊCH ÐÊM DẠ VŨ

Kể ra tôi với con Lưu Ly cứ hệt như nước với lửa, như mặt trời với mặt trăng.  Ðược cái là hợp nhau như hình với bóng.  Có câu ngạn ngữ đâu đó bảo rằng, nếu anh chỉ cho tôi bạ n anh, tôi sẽ cho biết anh là ai.  Ðại loại là anh thế nào thì bạn anh cũng vậy, cùng một thứ.  Ðiều này sai bét.  Con Lưu Ly ồn aò, dễ bắt chuyện, dẫu người lạ.  Còn tôi thìlặng lẽ, chỉ nói chuyện chừng mực với những người...  đã quen.  Con Lưu Ly dễ giận, mau vui và quên cũng mau.  Tôi thì biết kiềm chế, nhiều suy tư.  Cả về vóc dáng, ăn mặc cũng vậỵ Nó tóc ngắn, tôi tóc dài.  Nó quần soọc, tôi quần jean.  Còn váy ngắn là nó, váy dài là tôi.  Ðủ mọi cái trên đời xem chừng trái ngược nhau, nhưng hai đứa luôn là bạn thân thiết từ lúc còn highschool cho đến khi cùng  vào chung trường đại học.

Tụi tôi còn khác nhau cả từ những lời bình phẩm khen chê của mọi ngườị Người thích nó thì bảo nó "hồn nhiên", tôi là một "bà cụ non".  Người thích tôi thì bảo tôi "sâu sắc" còn nó thì "hời hợt".  Tôi không quan tâm lắm điều này, bởi biết rằng có đem trộn hết con người, tính tình của nó với tôi rồi chia đều ra làm hai thì vẫn có người khen chê.  Ðâu có ai hoàn hảo, ngọai trừ...  bản thân mình.  Duy một điều duy nhất giống nhau giữa hai đứa là sự tinh nghịch.  Nó nghịch ra mặt, còn tôi nghịch...  ngầm.  Con gái mới lớn mà, ai chả vậy.

Một tuần springbreak, tụi tôi rong chơi suốt ngày.  Hôm qua chiều ý tôi, nó vào xem bộ phim tình cảm thay vì một phim "action" có đánh đấm, bắn nhau.  Hôm nay theo ý nó, tôi lại theo đến cái buổi tiệc có nhãy đầm, thay vì đi xem buổi trình diễn piano của một nhạc sĩ từ NewYork về.  Có lẽ vì những điều này mà tụi tôi hợp và thân nhau.  Bạn bè thân đâu nhất thiết phải cùng cá tính, cái chính là biết dung hòa và chia xẻ những niềm vui, đam mê của nhau thôi.

Con Lưu Ly xem chừng háo hức về cái party này lắm.  Nghe nói có nhiều "anh".  Từ các trường khác về cũng có, mà đã ra trường đi làm cũng cô Nó làm tôi vui lây.  Con gái đi gặp con trai m à hớn hở như nó cũng kỳ.  Nhưng kể ra thì cũng...  vui thiệt.  Có điều lộ ra mặt như nó mắc cỡ chết.  Bởi vậy mới nói tôi với nó trái ngược nhau mà.

Tiệc tùng của người trẻ ăn uống qua loa, dạ vũ là chính.  Nhạc nhè nhẹ đã bắt đầu đưới ánh đèn vừa phải, có cả ánh đèn lung linh của trái cầu xoay xoay trên trần.  Con Lưu Ly nhảy d dầm rất giỏi nhưng bửa nay nó bị trặt chân sao đó nên không dám nhãỵ Có nó ngồi bên cũng đỡ buồn bởi tôi không biết nhãy đầm.  Mấy lần trước tôi cứ ngồi coi nó nhãy hết điệu này d dến điệu khác.  Tôi thì không rành mấy vụ này nhưng ngồi coi thì không đến nỗi chán lắm.  Vài cặp lại đưa nhau ra sàn nhãy với bản nhạc Tango, cái vũ điệu tôi thích nhất.  Nó cộng chung cái lả lướt của valse, cái sôi nổi của chachacha nhưng lại chẳng thiếu phần duyên dáng, nhẹ nhàng của rhumba.  Bước chân dứt khoát nhưng thân hình lại uyển chuyển, vai đứng, thẳng nhưng đôi tay lại nhẹ  nhàng để tạo dáng riêng biệt cho một vũ điệu lôi cuốn.  Tango không khó nhãy, nhưng lại khó nhãy đẹp.  Nhiều cặp nhãy đôi chân cứ lè xè,chậm chạp còn đôi vai thì hết nghiêng trái lại nghiêng phải theo điệu nhạc.  Nhìn...  phát tức.  Giá mà tôi biết nhãy đầm thì phải biết...

Ðang miên mang ngắm nhìn và thầm bình phẫm về cái điệu Tango quái quỉ kia, thì qua khoảng trống những cặp nam nữ đang dìu nhau trên sàn nhãy, tôi giật thót người khi vô tình bắt gặp phía đối diện, một đôi mắt đang nhìn chăm chăm về phía tôi.  Chưa kịp để đôi mắt dừng lại, tôi chuyển hướng chín mươi độ liền.  Cái con bé điềm đạm nhưng hơi tinh nghịch và bướng bỉnh trong tôi trấn tỉnh lại rất mau.  Cái này xưa rồi chàng ơi - Tôi cười thầm trong bụng.  Tò mò, tinh nghịch lẫn thích thú, tôi kín đáo đưa nhẹ ánh mắt về phía chàng trở lại.  Chàng vẫn đang nhìn về hướng tôi.  Say mê, thẩn thờ.  Hình như những đám người đang nhãy trước mặt chàng chỉ là những tấm pha lê trong suốt mà chàng có thể  nhìn xuyên qua để hướng về tôi cặp mắt ngây dại, bất động ấy.  Lần này thì tôi cúi đầu, nghe hai má nóng bừng.  Cái nhìn của chàng đắm đuối quá, dịu dàng quá.  Cái con bé điềm đạm trong tôi đã bắt đầu mất tự chủ.  Lần thứ ba ng ước mặt lên kín đáo nhìn về phía chàng khi điệu Tango vừa chấm dứt, tôi vẫn kip nhìn cái nhìn đắm đuối đó và cả khuôn mặt rắn rỏi, khá thiện cảm của chàng trước khi một đúa con trai đứng che ngang tầm mắt của tôi.

Lẽ đâu chàng là "người ấy", người mà ít nhiều trong tâm trí tôi biết sẽ có ngày gặp được.  Dễ dàng vậy sao?  Chàng nhìn tôi dắm đuối, còn tôi thì rạo lên cảm xúc khó tả.  Lẽ đâu cái "tiê 'ng sét ái tình"  hệt như tiểu thuyết lại có thật với tôi đêm naỵ..  Con Lưu Ly ngồi bên chốc chốc lại quay sang "Vui không?", nó cứ sợ tôi buồn.  Tôi lơ đễnh gật đầu nhưng vẫn không rời nhũng suy nghĩ về chàng.  Có lẽ chàng cũng đang nôn nao như tôi.  Rồi chàng sẽ tiến về phía tôi, dịu dàng lịch lãm " Hân hạnh được mời em".  Tôi lại xoay mặt về phía chàng, bớt phần kín đáo như lúc đầu.  Chàng vẫ n đang nói chuyện cùng bạn bè, dăm ba câu lại liếc về phía tôi.  Bây giờ đến cã đôi tai tôi nóng bừng và mũi giày cứ dí chặt xuống sàn.  Tôi quá nhút nhát để giữ yên ánh mắt cuả mình cho đến khi chàng bắt gặp.  Chàngsẽ nhìn thật sâu vào mắt tôi và mĩm cười, đầu hơi gật nhẹ.   Tôi cũng sẽ gật đầu đáp lễ, miệng thật tươi.  Nhưng sao tôi vẫn quá nhát đễ làm vậỵ Những không sao, nếu đã giống tiểu thuyết thế nào chàng cũng mời tôi nhãy để làm quen.  Rồi tôi phải trả lời thế nào  đây?  Thú thật không biết nhảy?  Như vậy không ổn lắm, chàng sẽ cụt hứng xem rằng tôi từ chối chàng.  Hay là tôi cứ e lệ cười, rồi mặc cho chàng dìu tôi trên sàn nhảy...  Ðầu óc tôi quính quáng cả lên.

Ðiệu nhạc rhumba lại trổi lên dìu dặt sau ít phút giải lao.  Tôi một lần nữa không cưỡng lại được, quay ánh mắt về phía chàng.  Hình như chàng cũng đang đợi sẳn, tiếng nhạc vừa trỗi lê n là chàng đứng dậy đi về phía tôi.  Trống ngực tôi đập có lẽ cũng to gần bằng tiếng nhạc, và đôi má tôi chắc cũng nóng không thua tô phở tái hồi chiều tôi với con Lưu Ly ăn.  Ðôi mắt tôi gằm xuống nền nhà, chắc hai mũi giày cũng đang giễu cợt nhìn lên mặt tôi.

"Xin lỗi, hân hạnh được mời em..." - giọng chàng ngọt lịm, nhẹ như ru.  Người tôi căng lên, nhũng mạch máu trong tôi sắp vỡ tung đến nơi.  Cái xúc cảm thật mới mẽ chưa từng có trong tôị Lâ 'y hết can đảm, tôi chậm chạp ngước mặt với nụ cười rạng rỡ, ngập tràn hạnh phúc.

Chàng đứng trước mặt tôi, dáng người cao lớn, miệng tươi cười và đang đưa tay trước mặt...  con Lưu Ly.  Tôi hụt hẩng, cứ như đang rơi tự do từ một trò chơi đứng tim ở  Magic Mountain.  Có cái gì đó vỡ oà trong tôi.  Bây giờ chẳng phải là mặt, tai mà là cả người tôi nóng bừng.  Ước chi tôi có thể tan biến đi thật mau lúc này để che giấu cái xấu hổ, tự ái trong tôi.  May mà chẳng ai đọc được những suy nghĩ của tôi nãy giờ.  Nhưng tự ái pha lẩn chút hờn giận vô hình đã gíup tôi mau chóng tự trấn tỉnh thật mau.  Tôi ngước nhìn lên, vừa kịp thấy cái ánh mắt hụt hẩng, bối rối của chàng khi con Lưu Ly buông lời từ chối.  Hình như chàng định nói cái gì đó trước khi ngượng ngùng bước thẳng ra mấy người bạn đang tụ tập hút thuốc ở hành lang.

Ðèn bật sáng.  Màn kịck chấm dứt.  Vở kịch không có đạo diễn và lời thoại.  Và diễn viên là một con bé ngây ngô, ngộ  nhận về nội dung tấn tuồng, cũng như một anh chàng diễn xuất quá thật về sự si mê vừa nhen nhúm nhưng bị chối bỏ.  Không ai hiể u được cái vai trò của người khác và chính bản thân mình.  Ðó là điều gây hụt hẩng và đau khổ cho những người dự phần cuộc chơi.  Chỉ có con Lưu Ly là hạnh phúc bởi vì nó không hề biết có một vở tuồng vừa xảy ra chung quanh nô Mọi người xum xít thay đĩa nhạc, chuẩn bị một điệu nhãy khác.

Bỗng dưng tôi thèm được thấm tí nước lạnh lên mặt.  Con Lưu Ly kêu đau chân nên không đi cùng tôi.  Ngang qua hành lang, thấy chàng đang trầm tư hút thuốc, bất giác tôi cúi đầu cười một mình, dẫu chẳng hiểu vì sao.  Rồi như không nén nổi, tôi bật cười thành tiếng khi vừa vào khuất phòng vệ  sinh, ràn rụa cả  nước mắt.  Soi vào gương, tôi thấm nhẹ vốc nưóc lên mặt.  Không khé o con Lưu Ly lại bảo tôi buồn cái gì mà khóc.

Ra xe, con Lưu Ly lại ân cần - Vui không?  Tôi cười, gật đầu lia lịa - Vui, vui lắm.  Chừng như không kiềm chế được tôi lại ngẩng đầu lên trời cười thật lớn.  Ðâu phải ai cũng nhận biết và dễ dàng vượt qua cái ngộ nhận, ảo tưởng của chính bản thân mình.  Con Lưu Ly không hiểu gì, cũng bật cười theo tôi.  Xa xa, chùm sao Ðại hiệp sĩ soi sáng cả một khoảnh trời.

Dallas, 03/97

Ðinh Yên Thảo

Cánh Diều Trên Ðồng Cỏ

Vào một buổi sáng, khi ngồi trên trực thăng bay trên vùng trời Tiền Giang, tôi bỗng tình cờ nhận ra những cánh diều đang lượn vờn duới thấp.  Hốt nhiên lòng tôi cảm thấy rung động lạ lùng.  Dưới cánh con tàu, đồng lúa đã sau mùa gặt, trơ vơ những gốc rạ, trông từ cao, chẳng khác một phi đạo khổng lồ vàng sậm dưới ánh nắng mặt trời.  Và những cánh diều nhỏ bé đã giúp tôi biết rằng, trời đang bắt đầu gió nam, và cũng bắt đầu mùa thả diều.  Hình ảnh ấy đẩy đưa tôi về những mùa kỷ niệm.  Thì ra tôi đã đánh mất tuổi thơ lúc nào không haỵ Tôi si đắm nhìn em bé thả diều dưới đất.  Tuy ở cách em gần 100 bộ nhưng tôi có thể biết chắc rằng, đôi tay nhỏ bé của em đang vất vả điều khiển con chim giấy trước những cơn gió nổi.  Nó đang phất phới hai chiếc đuôi dài, tinh ngịch hết vút lên cao, rồi sà xuống thấp.  Tôi cũng có thể tưởng tượng xa hơn nữa.  Tâm hồn bé nhỏ của em đang nẩy nở một mùa vui bất tận.  Của tiếng kêu tu hú, của tiếng gáy dế mèn, của tiếng gió xôn xao.  Và hai chân nhỏ nhắn của em đang xào xạc cùng những cọng rơm cọng rẫ Hai má em chắc phải ửng hồng duới nắng.  Tóc em dường như xanh hơn.  Em đang ngửa mặt nhìn lên.  Em quên em đang đứng tại một điểm của khu mà người ta gọi là Khu Tam Giác Sắt đầy hung bạo.

Con tàu đã bỏ xa em bé thả diều tuy nhiên hình ảnh của em vẫn còn hớp hồn tôi thật sự.  Phải.  Mùa thả diều.  Cái mùa đến giữa lúc trời bắt đầu chớm hè và một thinh không đầy trong sáng.  Cái mùa khi tiếng chim cúc cù, tiếng tu hú nỉ non, tiếng khóm tre cựa mình kẽo kẹt và tiếng gió lướt thướt trên các tàu lá chuối sau hè.  Cái mùa mây như xanh lơ, nắng như vàng thắm, gió như làm tóc đứa bé rối rít, cũng như làm con tim của đứa bé cứ phải hồi hộp theo đường bay của con vật nhỏ trên không.  Cái mùa mà lũ bé đã đợi sẵn tự lúc nào với những cánh diều xanh đỏ, những cuộn chỉ gai.  Những bước chân tiếp tục dẫm lại trên đồng cỏ, cho những ngày vui êm đềm bất tận của tuổi thơ mà trong đời người bất cứ ai cũng từng nâng niu gìn giữ.  "Sắp đến nơi rồi", người đồng hành đã bảo với tôi như thế.  Bây giờ tôi mới trở lại với vị trí thật sự của mình.  Lát nữa đây, tôi sẽ đến một quận lỵ, sẽ gặp ông đơn vị trưởng, sẽ xuất trình giấy sự vụ lệnh để theo đoàn quân giải tỏa.  Nghề nghiệp phóng viên chiến trường chỉ bao gồm chừng nấỵ Phải chạy đầu, đi đầu, để săn những hình ảnh sống động nhất, thay vì những khẩu súng tịch thu vô tri vô giác, hay những buổi thuyết trình buồn nãn.

Con tàu hạ xuống, tìm bãi dáp.  Chúng tôi mang dụng cụ nhảy ra khỏi tàu.  Cánh quạt vẫn còn quaỵ Tôi cố gắng đứng vững để đưa tay chào anh phi công.  Anh ta cũng chào lạị Trong cử chỉ của anh, dường như có ngụ ý lời cầu chúc may mắn.

Vào khoảng gần ba giờ trưa, trong lúc tôi chờ đợi ông đơn vị  trưởng trong phòng Hành quân thì một tiếng nổ long trời lở đất bừng dậy.  Sau đó tiếp tục những tiếng nổ lớn khác kèm theo những tiếng la thét dữ dội ở bên ngoài.  Pháo kích vào trường Tiểu học.  Học trò chết.  Cứu giùm chúng tôi đồng bào ơi. Tôi ào chạy ra ngoài.  Trường ở bên kia đường quận.  Tôi đã thấy rõ.  Một em đang bò.  Hai em đang bò.  Ba em, cả bầy vịt đang bò.  Không, các em đã không bò mà duỗi hai tay, mà đưa hai tay, chỉ hai tay hai chân là động đậy.  Còn ngoài ra chỉ có máu và máu.  Tôi đã thấy rõ một bầy thiên thần đang nằm sấp, ngửa, nghiêng, và máu, máu nhiều quá.  Một em, không, một cây máu đang đứng sừng sửng như cây chuối.  Sau đó, cây chuối ngã xuống, hai tay trải ra tên sân.  Một em đang cố gắng bò vào phòng.  Em chui xuống gầm bàn.  Ðầu em chúc xuống, mông em chĩa lên trời.  Em chết.  Một em đang mở đôi mắt.  Tôi thấy màu nắng giữa một gương mặt bê bết máu.  Tôi mừng quá.  Tôi biết em còn sống.  Em mếu máo:  "Thầy ơi cứu con".  Tôi bồng em chạy ra sân.  Tôi la.  Nhưng tôi không biết làm gì để giúp em.  Tôi đã mất hết bình tỉnh.  Và em bé đã chết trên tay tôi.

Quang cảnh sân trường bây giờ hỗn loạn kinh hoàng.  Những phụ huynh học sinh nhào vào mỗi lúc mỗi đông.  Họ vồ chụp lấy xác, ôm chầm lấy các em bị thương.  Có một em bị ba bốn người đàn ông đàn bà ôm chùm khóc ngất.  Một người đàn bà vừa gào vừa mở nút áo một em để tìm dấu vết con bà, bởi mặt em bây giờ không thể nhận ra nổi.  Tuy nhiên, trong cảnh tượng bi thương đó, chẳng có ai để ý đến những cuốn vở, lọ mực, những chiếc dép đang nằm tung tóe trên sân, trên lớp.  Có một chiếc cặp bị sức nổ làm bay cả  nắp, để lộ trái soài non, một cuốn truyện trẻ thơ vẽ bằng tranh.  Thần kinh tôi rối loạn.  Tôi đang đứng trên sân trường mà ngỡ đang đứng trong cõi âm ty địa  ngục.  Tôi đã bị bao nhiêu người xô ngã khi tìm cách bồng các em ra xe hồng thập tự.

Cuối cùng các em cũng được mang đi.  Chỉ còn tôi ngồi bệt trên nền xi măng, nhìn sân trường.  Mắt tôi mờ lệ.  Tôi không thể hiểu khi người ta bỏ quả đạn vào nòng, và giựt cò để đạn bay đi, họ có nghĩ gì về những nạn nhân như các em trên sân trường trong giờ chơi hay không.  Rốt cùng, tội ác lại được nhân danh bằng những mỹ tữ.  Tôi không thể hiểu khi những quả đạn này rơi trúng vào ngôi trường mà con của kẻ sát nhân đang tung tăng chơi đùa thì sao?  Mỗi ngày tôi cứ thấy cứ nghe bao nhiêu thảm kịch mà người ta đã nhân danh bằng những mỹ từ để đổ xuống đồng bào miền Nam.  Liệu chưa đủ máu và nước mắt hay sao?  Hay đến bao giờ cả miền Nam này trở thành lụt ngập?  Trong đôi mắt mờ lệ của tôi, tôi lại bắt gặp ở cuối hành lang một chiếc cặp cũ nữạ Bên cạnh là con diều và cuộn chỉ.

Tuần sau tôi lại bay qua cánh đồng cỏ cũ.  Trời vào hè, nắng rực rỡ, chói lòa cả những áng mây xa.  Con tàu như quen thuộc hạ xuống 100 bộ.  Tôi không còn thấy em bé thả diều nữa.  Chỉ còn cánh đồng cỏ màu vàng sậm mênh mông bát ngát.  Tôi nghe một nỗi buồn d dến đắng cay đầu lưỡi.  Một nỗi buồn tê tái như khi nhớ lại chiếc cặp với trái soài non, những chiếc nắp ken, và con diều, cuộn chỉ vấy máu trên sân trường.

 Trần Hoài Thư