VĂN HỌC NGHỆ THUẬT Liên Mạng

vhnt, số 335

8 October 1997

Thức-Ngủ

Bóng tối bốn giờ thốt nhiên choàng ánh sáng
Em yêu ơi
Tôi mọc những âu sầu
        Cả một trời thơ sinh-diệt
        mãi trong nhau
Và ngôn ngữ vẫn luôn đòi cách mạng

Thế nhưng
Bên cạnh kia
Chiếc đồng hồ báo thức

Mở cho được
Nỗi mệt nhoài
Cô đơn ray rứt

Thèm vô cùng
Một tiếng hét đẻ đau

Có tiếng rơi khô lá mùa thu nhẹ sâu
Hoàng hôn đọng
chờ làn hơi thế kỷ

Và cứ thế thơ lịm dần cùng ý nghĩ
Trên chuyến xe điện từ ngoại ô
Cuộc sống xô bồ hững hờ

Làm sao cho tôi nghe
Những lời ru cạnh cỏ
Thì thôi đã qua mùa trăng cổ độ
Nỗi không-thời thức đủ năm canh

Phạm Thế Ðịnh

Tháng Chín

1.
Ðầu tháng chín
chiều lạnh
tiếng quạ kêu
chơi vơi

Tôi mãi theo chiếc bóng trên đời
đen thẳm
đàng xa chân trời tím thẳm
có còn ai?

Ðầu tháng chín
mênh mông nỗi buồn thơ dại
chờ mẹ về
đường dài hun hút

Và nỗi buồn của những lần yêu hụt
dáng em qua
và dáng em xa
tôi ngậm ngùi đứng đợi
ngày tình yêu không tới

Tháng chín bây giờ
tôi ngồi viết về tuổi thơ
giữa quê người xa lạ
trên tầng cao ốc chọc trời
thương nhớ bồi hồi
ôm giấc mộng

2.
Tiếng chuông đồng hồ trống rỗng
buổi sáng, năm giờ ba mươi
sương mù
báo hiệu một mùa thu
tiếng chim thiếu ngủ
lưỡng lự

Tôi nhìn mình trong tấm kiếng
nhìn ngoài ba mươi năm
vẫn không tìm ra điều bí ẩn
kiếp người vô tận
như cọng râu mỗi ngày vẫn dài
không mục đích

Riêng em mãi là mười sáu
như cô bé ngoài đường
đi đến lớp
tôi đàng sau tự dưng hồi hộp
nghe mình già
chiếc lá chợt bay xa
rơi vào vô ảnh

em bây giờ nơi đâu?

3.
Ðầu tháng chín
cơn mưa nhẹ
lòng tôi sắc se
chiều trở lạnh

Thì mặt trời vẫn lên vẫn lặng
như tan hợp buồn vui
những đường gân thớ thịt rã rời
cuộc hành trình chớm mỏi

Một mình thôi
tôi nhìn mùa thu đang về
không nói .

trần thái vân

Bài Thơ Tâm Sự

Tôi có người cha
đã hy sinh trong chiến tranh tàn khốc
chiến tranh của nước Vietnam
một người cha
tôi chưa một lần thấy mặt
chưa một lần được gọi lên hai tiếng "ba ơi"
nhớ tuổi thơ dạo phố mùa xuân cùng với mẹ
tôi hỏi mẹ tôi
sao người ta có ba mà con không có ba?
mẹ tôi không trả lời và khóc
có lần tôi kể chuyện
đêm qua con nằm mơ thấy ba
mẹ hỏi ba nói với con điều gì
tôi hồn nhiên đáp:
ba nói rằng ba thương con lắm mẹ ơi!
Nhớ những năm xưa
mẹ hay dẫn tôi đi thăm ba
tại nghĩa trang quân đội Biên Hoà
có những buổi chiều hoàng hôn màu tím
mẹ dắt tôi băng qua mấy ngọn đồi
để tìm kết những chùm hoa dại
mẹ thường bảo rằng
mình không có những cánh hoa tươi
thôi thì hãy tặng cho ba những vòng hoa dại
buổi hoàng hôn
nghĩa trang u buồn ảm đạm
mẹ tìm đến với ba
bảo tôi thắp nén hương qùi cầu nguyện
rồi nhổ cỏ dại ven mồ
cách mạng thành công
đến mộ ba tôi cũng không còn nguyên vẹn
bị đập phá tang thương
chỉ vì mấy viên cẩm thạch
sở dĩ tôi không lầm
vì sau lưng tấm bia tan nát
còn có bài thơ của mẹ:
Anh ơi anh ngày xưa anh nói
em ơi anh chết buồn không hỡi
em có đưa anh xuống huyệt mồ
có tặng cho anh vành tang chế
có sầu cho khói tỏa tình xưa
thì bây giờ
em đã buồn muốn chết theo anh
muốn cùng anh đi xuống huyệt mồ
nhưng anh ơi còn lại một đàn con dại
em phải thay anh phải sống
những ngày buồn thương đơn lẻ
với những vành khăn tang
mà em và các con đã tặng cho anh.

Tôi có người mẹ hiền
người mẹ Vietnam
tần tảo sớm hôm thờ chồng nuôi bảy người con côi cút
mẹ lãng quên cuộc đời của mẹ
để chỉ tìm nụ cười trên gương mặt những đứa con yêu
ngày còn thơ
tôi theo mẹ bôn ba buôn bán
cất bước nhọc nhằn trên những con đường cát bụi
những ngày nắng cháy
những đêm mưa dầm dề
vượt qua bao ngọn đồi con suối
qua bao bãi tha ma quạnh quẽ giữa đêm khuya
tôi ngỡ mình đã đánh mất tuổi thơ
tuổi thơ vờn đùa con nắng quái
tuổi thơ góp nhặt cánh phượng vỹ dưới sân trường
nhớ những lần lỡ đường nơi bến tàu, bến xe, nhà ga,
                                                          phố chợ
mẹ thức trắng đêm quạt cho tôi giấc ngủ an lành
tiếng mẹ nỉ non:
con cò mày đi ăn đêm
đậu phải cành mềm lộn cổ xuống ao.
mẹ hiền của tôi!
trên đời này mẹ là người thương tôi nhiều nhất
nhưng trời ơi!
bây giờ mẹ tôi không còn tỉnh táo như ngày xưa nữa
thời gian
đã làm bạc mái đầu của mẹ
cuộc đời
đã bắt mẹ phải bị khủng hoảng thần kinh
nếu không vì tôi
mẹ đã có cuộc sống an nhàn
mẹ hiền ơi!
giờ đây con xa mẹ đến nửa quả địa cầu
con vẫn không tròn được chữ hiếu của tiền nhân
công cha như núi thái sơn
nghĩa mẹ như nước trong nguồn chảy ra.

Tôi có người bạn thân,
nàng rất yêu
những buổi chiều hoàng hôn màu tím
những điệu nhạc buồn
cây đàn của tôi
và lời thơ buồn buồn thành thật
nàng thường bảo tôi
em muốn anh
mãi mãi vẫn là
thi sĩ nghèo trong bối cảnh cô đơn
phải chăng nàng không thương tôi nhiều lắm!
lần cuối cùng gặp gỡ
nàng mượn giòng nhật ký đề tặng
anh H. ơi, tình đời bạc trắng như vôi!
và lá thư cuối cùng
chỉ là những tờ giấy trắng
tôi ngậm ngùi ghi chép:
một mai đây khi lá úa thôi rơi
và mắt bé không còn vương buồn nữa
chính là lúc ta thẫn thờ buồn bã
làm sao đây khi bé đã xa rồi!
thu đến đây thu đừng đi vội vã
để lá vàng rơi ngập bước chân ai
để hiu hắt gió thu dìu mây xám
để tôi yêu, yêu mãi dáng em buồn

Thế rồi dòng đời vẫn cứ trôi
và thời gian không bao giờ dừng lại
cậu bé ngày xưa không còn khờ dại nữa
tôi ngồi đây
trong khuôn viên Ðại Học
nơi đất khách quê người
nhớ về quá khứ
tôi chợt chạnh lòng
mình vẫn còn là lữ khách
lữ khách bên đường
chẳng bao giờ có mơ ước thật lớn laọ

Hoàng Vỹ

Thơ Cuối Cho Một Dòng Sông...

Xin cám ơn một tình yêu đã hết
Ðể em làm chim nhỏ vỗ cánh bay
Dưới hiên xưa nghe mùa thu đã chết
Cội sầu hoa nở rộ đóa lưu đày

Hình như vẫn bên kia, đằng sau biển
Sóng ầm ì còn vỗ mãi thanh âm
Cùng năm tháng đong đưa lời thánh thiện
Mà giờ đây là ước nguyện âm thầm

Rồi mai sẽ ai cùng ai chung lối
Nghe sầu thu hồ đọng đến trăm năm
Chân chim bước dấu mòn đi không tới
Dòng sông qua, còn lại ánh trăng rằm

Bài thơ cuối cho dòng sông em giữ
Vẫn rì rào lời trò chuyện đêm thâu
Nhưng chỉ có riêng em lòng thác lũ
Tình yêu xưa còn lại nhánh thương đầu...

tường vi

Mộng Ngôn Mùa Thu

Tôi thấy bóng tôi đơn độc đi đi mãi,
đi mãi mãi trong không gian chưa đổ vỡ,
nơi ánh sáng chưa tan vào tinh tú, vũ trụ
chưa khoác áo thời gian, ngữ ngôn chưa hơi
thở.    Và loài người chưa có thế gian. 

Bóng tôi đi mãi mãi đi trong vô thức của sáng tạo. 

Thần tiên xa dần, không một lần nhìn lại thân phận người.

Nơi khói sương địa đàng, bóng tôi
kia biến dạng muôn thần thánh,
hiện thân kỳ quan thuỷ mặc.
Ðây bào thai kỷ hà ngập thần khí.

Tôi làm thơ giũa những giấc mơ
đầy bóng mình, giữa không
gian đổ vỡ, giữa  ánh đèn mù,
giữa ngôn từ phàm tục,
giữa thế gian đọa đầy.

Giữa những khát  vọng thần thánh
với những giọt nắng giọt
trăng mùa thu:  tôi làm thơ.

Mùa thu của riêng tôi,
lá rừng lưu lạc,
núi sông biền biệt,
những đêm trăng cô độc,
những vết tích hợp tan,
những lưng chừng kim cổ.

Thơ mùa thu của tôi có
một cuộc tình, một đêm
bóng người ra đi không bao
giờ trở lại.

Khải Minh

Tìm Thu Tri Kỷ

Thu ngọc thạch treo bước người cô lữ
Chiếc thuyền trôi cọng lá rụng bên sông
Nguyệt và tôi đêm vắng uống gió nồng
Bốn phương lạnh hiu hiu đời trôi nổi

Trăng đã khuyết chở thật đầy bóng tối
Kỷ vật xưa mù lối một ngày mai
Tình ngã nghiêng mấy thước chưa đủ dài
Gót lọc cọc gõ đời tìm tri kỷ

Thu đếm lá xếp dấu ngày vô vị
Từng chồng thu thành tập lật mùa qua
Giấy thời gian chưa viết đã thấy già
Lưng một túi vác đời bên phiến đá

Rêu đã mọc đầy trời hoang đất lạ
Trơn tuột hoài thung lũng ngát mù tăm
Vấp từng thu té ngả mộng nguyệt cầm
Chung quanh tôi cuộc hành hương tiếp tục

Hàn Trân

Ðộc Thoại Kiếm Cô

Có, có cô Kim
Tôi đang là kiếm tìm
Hễ gặp được cô
Mách hộ giùm tôi với
Xin hậu tạ khói hương
Nhang

Có, có ai không
Cho tôi nhờ chút nào
Kiếm hộ giùm tôi
Cô Kim, Nguyễn Thu Kim
Bán bột mì, bột sắn
Rong

Có, có, có không
Mau chân, lẹ tôi nhờ
Rõ chẳng mất công
Cứ chờ đợi ngóng trông
Say sưa cùng khói thuốc
Nâu

Phượng Vỹ

thơ khuyết trăng  

khuyết.
trăng lạc nét dung nhan.
thu phong tảo diệp trơ hàng cây. im nghe hư hao thắt nhịp tim, phúc âm hắt xuống nửa triền bặt thanh.
trăm năm - một khắc chìm.
nhanh tay em hái nụ phù danh tặng đời.
mưa rơi...
.
.
ta-rơi-em...
.
.
rơi...
.
.
bài thơ trắng xóa tan thời gian, như vách thiên thu đứng trầm tư đợi con tim nỡ đóa từ bi -
trăng.

vực sâu, đỉnh núi -
khoảng ngăn.
tầm xa, với, đủ một lằn nhân duyên.
mời em chuốc chén này, riêng cùng ta say cuộc nhiệm huyền.

thật ra,
con trăng vốn khuyết.
là ta cùng em nhập hội ta bà -
là thơ

npn

Limelight, đàng sau ánh đèn màu

Charlie Chaplin trò chuyện cùng Shakespeare.  Nhìn bên ngoài, Chaplin trông đạo mạo hơn những bộ phim ông thủ diễn.  Dẫu sao, bộ ria mép của ông vẫn gây cái cảm giác buồn cười nơi người đối diện.

Chaplin hắng giọng, quay sang Shakespeare:
- Ngài thật vĩ đại.  Bao nhiêu năm sau bọn trẻ vẫn nói về Romeo and Juliet, tôn vinh như là một truyền thuyết bất diệt về tình yêu.  Thậm chí chúng đưa cả súng đạn, máy bay, nhạc techno, nhạc rap vào Romeo and Juliet (1), nhưng rồi mọi người vẫn cảm động, vẫn chảy nước mắt.  Tại sao ngài bi kịch hóa cuộc sống thế kia?  Tôi thấy cả trong Hamlet, trong King Lear hay trong các tác phẩm của ngài đều chứa đựng bi kịch của con người.

Shakespeare nhìn thẳng vào Chaplin, chậm rãi:
- Thế ắt ngài hài kịch hóa cuộc đời?  Không!  Ngài làm người ta chảy nước mắt bằng những nụ cười.  Ngài trào lộng trên những bi kịch cuộc đời.  Còn tôi chỉ thể hiện cuộc đời một cách chân thật và nghiêm túc nhất.  Những City Lights hay Modern Times của ngài há chẳng làm người ta chảy nước mắt sao?

Chaplin lắc đầu lia lịa:
-  Không, không!  Cuộc sống nào là những chuỗi dài bi kịch.  Nó tùy ngài suy tưởng hay suy cảm.  Ngài suy tưởng thì nó là hài kịch, còn ngài suy cảm thì nó trở nên bi kịch (2).  Nếu có những giọt nước mắt trong phim của tôi thì nó cũng chỉ là cái buồn vui tất nhiên của cuộc sống mà thôi.  Chúng không là những bi kịch.

Shakespeare vẫn điềm đạm:
- Thế ngài khác tôi ở chỗ nào?  Ngài cũng đưa những sự khổ đau, bất hạnh, đơn độc vào phim mà?

- Khác chứ!  Tôi chỉ vẽ cái hiện thực cuộc sống để mọi người cảm nhận mà vượt thoát được chính mình hay chống chọi lại điều gây nên khổ đau.  Tôi không đưa họ đến đường cùng hay kết cục bi thảm như ngài.

Shakespeare thở dài:
- Ở tận cùng sự đau khổ người ta sẽ bắt đầu cảm thấy hạnh phúc.  Tôi cho là thế!

- Thế ngài muốn con người ta trở thành gỗ đá à?  Khi ngài cho họ đến chỗ bất hạnh nhất họ sẽ chai lì với chúng và coi khinh những đau khổ kế tiếp của chính họ hay của người khác.  Không được, tôi không đồng ý với ngài điểm này - Chaplin gõ tay lên mặt bàn.

- Tôi chịu thôi!  Tôi là người đau khổ nên tác phẩm của tôi cũng đau khổ - Shakespeare ngó về phía xa xăm.

Chaplin dịu giọng:
- Thế ngài nghĩ rằng tôi là người hạnh phúc khi tạo ra những hài kịch chăng?  Sự bất hạnh mang lại cho con người những phẩm hạnh mà hạnh phúc đã lấy mất (3).  Tôi chẳng viết Limelight là gì.  Tôi vẫn tin chỉ có sự đau khổ, dằn vặt mới tạo ra nghệ thuật thật sự.  Nhưng khi thể hiện, tôi giữ vẻ thản nhiên hay trào lộng để nó còn chút sinh lực.

- Vậy ngài phải đóng kịch với chính mình à?  Phải mang hai bộ mặt? - Shakespeare trố mắt.

- Không hẳn vậy.  Ngài cưu mang, tạo ra tác phẩm.  Nhưng khi chúng ra đời, chúng trở thành sở hữu của khán giả, của công chúng.  Và cũng chưa hẳn họ hiểu và thông cảm hết nỗi đau của tôi...  Nhưng quan trọng là tôi không muốn họ đau với nỗi đau của tôi.  Hãy mang lại họ sự an bình.

Câu chuyện giữa hai nghệ sĩ vĩ đại xem chừng lẩn thẩn, chẳng đi đến đâu.  Nhưng chẳng sao, há chẳng phải nghệ sĩ là những người bất ổn, tùy thích.  Chỉ có điều bây giờ thì Shakespeare cười mỉm, còn Chaplin lại thở dài.

Ðinh Yên Thảo

Chú thích:

(1) Phim Romeo and Juliet, 1996 - Đạo diễn: Baz Luhrmann, Diễn viên: Leonardo DiCaprio và Claire Danes.

(2) Ngạn ngữ Anh "Life is comedy, who thinks and life is tragedy, who feels".

(3) Eugene Delacroix (1798-1863) - Họa sĩ Pháp, trường phái lãng mạn.

Tháng Chín:  Gom Kỷ Niệm

Chiều lang thang phố về, nghe cơn nhớ dâng đầy dịu vợi.  Kỷ niệm không chỉ thoáng qua mà vụt về chứa nghẹn góc tim.

Đầu thu, lá vàng rụng rơi khi mưa về ướt lớp.  Với học trò đó là mùa nhập học, mùa hạnh ngộ những gương mặt thân quen, mùa của tà áo trắng bay bay trên sân trường, trong lớp nhỏ hay lối dạo ngày về - tan học.  Riêng cô bé và ta đó là mùa chia biệt...

Ngày độ.  Ngày đó cô bé đi thật xa,... thật xa xứ Huế, xa tuổi học trò chưa sống trọn mười hai năm.  Xa những chiều mưa rả rích, những trưa hè mát dịu à ơ!  Những sớm thu học trò tíu tít rủ nhau đi qua những chuyến đò ngang, nhịp nhịp con chèo nối hai miền đất nhỏ.  Xa những gì chưa nói thành lời của anh bạn với những buồn vui hờn giận ngây ngô...

Một ngày, cô bé đến lớp lần cuối, để chia tay với tất cả: bạn bè, thầy cô, trường lớp...  Riêng ta, cô bé làm huề.

Một ngày cuối đông, hai đứa giận nhau.  Sáu tháng.  Bốn mùa.  Ngồi bên nhau mà chẳng ngó mặt nhau.  Riêng ta vẫn len lén dõi theo từng cử chỉ của cô bé, lòng rất muốn làm huề mà tự ái lớn đầy một quyển tập.  Nên chỉ là một tầm tay với đành ngoảnh mặt làm lơ.  Để ngày chia biệt, bàn tay nắm lấy bàn tay.  Cô bé muốn ta đừng có giận cô bé nữa, để cô bé yên lòng mà ra đi!

Ta nghe như nước mắt dâng trào niềm thương cảm.  Cô bé ơi!  Ta nào đã giận cô bé quá một lần kể từ ngày đó.  Ta ngây ngô chẳng biết nói gì, chỉ có ánh mắt thay lời cũng thẹn thẹn quay đi, để khi cô bé quay về cho từng bước chân hối hả nuối theo.  Nhắn cô bé ra đi nhớ thư về mà lại quên trao địa chỉ.  Bần thần quá đỗi!

Ngày cô bé lên tàu rời xứ Huế, ta chẳng làm một người đưa tiễn một người.  Đó có phải là sự vô tâm?  Hay nỗi lòng nuối tiếc, chẳng muốn thấy chia xa làm vụn vỡ điều mong manh sót lại...

Mai xa rồi kỷ niệm có rơi không?  Có lẽ cô bé từng ngày gom kỷ niệm, nhặt góp tuổi thơ trên đôi tay bé bỏng mà nhớ mà thương cái tuổi học trò!

Ánh trăng tròn thi vị của Thôn Vĩ nữa!  Chẳng còn nhìn mà cười một anh chàng đứng ngóng bên khung cửa - cô bé đang học bài bên trong cũng chẳng biết có đôi dấu chân ai còn đậu mỗi lần...

Và bây chừ, ơi cô bé ngày xưa!  Ta sẽ ngắm dùm cô bé ánh trăng Thôn Vĩ ấy.  Dẫu ta ngước mắt từ khung trời Richmond.

Violette - Phan Lê Ngọc-Diễm

Thương tặng người ra đi

Biển Và Người Con Gái

Biển đang vào chiều với những đàn hải âu bay lượn trong một khung cảnh thật bình thản.  Trời xanh, nắng vàng, từng đợt sóng bò vội lên bờ cát rồi tuột đi để phơi bày những mảnh vỏ ốc điểm trắng vô tư trên nền cát nâu.  Sự di động của nước và cát cứ nhịp nhàng lên xuống một cách âm trầm và hiền hòa mà mọi diễn biến của đời đổi dường như âm ỉ, như chực chờ một cơ hội nào đó để bộc phát cuồng nộ.  Cát và sóng cứ xóa lên những vệt trắng chỏng trơ của loài ốc chết, rồi tan biến để trả lại nguyên hình với những vệt quen xưa cũ.

Một dãy cát ngoằn ngoèo bắt đầu từ nước, đến cuối là nước và suốt dọc là sự cọ sát với nước.  Đó là một phản ánh của một bên thật bất động và một bên là những hấp hối, bồng bềnh, nhảy múa trên cung nhịp của gió.  Cái bất động là điểm tựa, là nơi để bám víu, để lắng đọng, để cưu mang hoài bão cũng như là điểm hẹn cuối cùng.  Còn trên những ngọn sóng là những bấp bênh, cuồng vọng, đam mê, dục vọng hay mơ ước đã phải đi qua để đến cái điểm tựa, một lần, hai lần hay mãi mãi quay cuồng trong biến động.

Ngoài kia nước vẫn nhấp nhô tỏa rộng một khoảng lấp lánh vàng khi vầng thái dương bắt đầu chết chìm vào cuối chân nước.  Chỉ còn vài tiếng đồng hồ là cả những hình ảnh dập dồn này đây sẽ trở thành những gầm gừ, gào thét như những đòi hỏi, tham vọng, để kết thành những nhen nhúm giữa bóng đêm dày đặc.  Hải âu vẫn bay lượn trên không để tìm những mảnh mồi cuối ngày.  Một vài tiếng chim kêu như hối thúc sự kiếm tìm hay hối tiếc ngày tàn vội vã.

Trên một gò cát, một đôi trai gái, đã lâu lắm rồi, dường như vẫn bất động bên nhau để chiêm ngưỡng, hay để hấp thụ tất cả những chi tiết êm ả của khoảng không gian sinh động nơi đây.  Chiêm ngưỡng từ mặt trời thoi thóp giữa nước nhấp nhô, từ những dãy mây đỏ xa vời cho đến tiếng sóng vang dội, tiếng cát âm trầm hay tiếng chim the thê.  Mái tóc nàng bao phủ cả một bên đùi của chàng trong một đôi mắt dịu êm của lờ mờ sinh thú.  Sinh thú của đam mê.  Dường như nàng chỉ biết tận hưởng những giây phút thần tiên, những hơi ấm lạ kỳ đang bị ngọn gió đẫm mùi tanh của muối cứ chực chờ xua đuổi.

Chàng vẫn chống hai tay về phía sau, nhìn ra khoảng biển xa vời như đọc lại những ưu tư xa thẳm hay tìm lại một trang ký ức đã lâu lắm rồi chưa mở.  Và chàng đã thấy mình đang ngụp lặn ở giữa những ngọn sóng có lúc cực kỳ mãnh liệt, có lúc nhẹ nhàng trìu mến, trong một khoảng trời xa khơi đó.

Năm ấy Dũng, tên chàng, vừa mười bốn.  Dũng đã phải bỏ lại mẹ và các em để cùng anh Tuấn, người anh duy nhất, tuổi mười bảy, đi vượt biên.  Anh Tuấn sắp đến lứa tuổi có thể bị bắt đi nghĩa vụ.  Một nghĩa vụ mà cả gia đình Dũng không ai muốn dính dáng, vì chẳng khác nào phản bội lại người cha đang bị tù đày biệt tích mà bọn cưỡng chiếm được quyền lực gọi là "học tập".  Một nghĩa vụ mà chẳng đứa con của tự do nào lại thèm tiếp tay để chống lại lý tưởng và khao khát của chính mình.

Cho đến lúc hai anh em Dũng lên đường ra đi, mẹ chỉ nhận được vỏn vẹn một bức thư của bố, viết từ Long Khánh, nói là sẽ bị đưa đi Lạng Sơn miền Bắc.  Bức thư phải ba tháng sau khi bố đi trình diện thì mẹ mới nhận được, rồi từ đó không còn tin tức gì nữa.

Trong suốt khoảng thời gian mẹ và chúng nó còn đùm bọc lẫn nhau, mẹ rất ít khi lên tiếng, chỉ nói những điều cần nói, hay đôi khi nhắc nhở đến bố như để khuyên răn chúng nó.  Dũng tuy tuổi còn nhỏ, nhưng nó hiểu phần nào chuyện đó.  Mẹ tuy tảo tần và lặng lẽ, nhưng đôi mắt đó đã nói lên muôn ngàn chịu đựng.  Những dày xéo của miếng ăn không làm mẹ lo sợ bằng những cái gì ghê gớm hơn nữa kia.  Dường như mẹ hiểu cái mồm mép cộng sản, cái bọn người chỉ biết có quyền lực này.  Đó!  Bố của nó chẳng là cái chứng minh rất thực tế sao?  Ba ngày khăn áo mà đã gần ba năm biệt tích.  Mẹ cũng vẫn âm trầm lo lắng miếng ăn, miếng ở cho chúng nó.  Hai đứa em gái thì còn nhỏ quá, chúng nó cũng bớt đi những đùa cợt để như cảm nhận cái âm ỉ, cái buồn nhen nhúm gì đó trong cuộc sống gia đình.  Anh Tuấn là người phụ giúp mẹ nhiều hơn cả.  Ngoài những việc chuẩn bị cho chuyện buôn bán của mẹ, anh còn chăm sóc và lo cơm nước cho Dũng và mấy đứa.  Dũng cũng cố giành phần phụ giúp được gì hay đó.

Sau gần ba năm lặng lẽ cùng cuộc sống của một đám dân mà tất cả tội lỗi, nhơ nhớp xã hội đều phải choàng vào cổ.  Một đám dân chỉ ngậm miệng và không còn biết nói hay không còn miệng để nói.  Vì mọi lời nói, mọi lý luận đều là tội lỗi và "phản động".  Tưởng kiếp này cứ phải tiếp tục chui rúc làm một dân tộc chiến bại.

Một hôm mẹ gọi nó và anh Tuấn vào một góc nhà.  Dưới ánh đèn dầu chập chờn, gương mặt mẹ bỗng trở nên cương quyết và nghiêm cẩn vô cùng.  Mẹ nói cái quyết định gửi hai anh em nó xuống Cà Mau với gia đình bác Phúc tập đánh cá và chờ thời cơ để vượt biên.  Sau cả tuần giằng co giữa hai anh em nó với mẹ vì nếu đi thì cả nhà cùng đi, còn nếu ở thì cả nhà cùng ở lại.  Cuối cùng mẹ cho biết là chỉ còn ít tiền đủ cho anh em nó hùn hạp với người ta thôi.  Và chúng nó là trai nên phải lánh đi trước khi anh Tuấn bị bắt đi bộ đội.  Sự giằng co lại chuyển sang giai đoạn mới là mẹ và đứa út gái đi, còn lại đây anh Tuấn và nó sẽ lo.

Đêm đó, mẹ ngồi thật im sau khi bày tỏ thiệt hơn với anh em nó vì mẹ còn phải chờ bố về để lo cho bố sau khi tù tội.  Đôi mắt mẹ như dán vào ngọn đèn dầu leo lét.  Cuộc chờ bố của mẹ cũng leo lét như ngọn đèn dầu, chỉ cần một ngọn gió là nó sẽ tan biến.  Đôi ngọn đèn nhỏ xíu đã in vào đôi mắt đoanh tròng của mẹ.  Đến lúc đó tất cả những cương quyết của anh Tuấn và nó bỗng mềm nhũn và tan loãng như đôi hạt nước đang đọng nửa vời trên khóe của mẹ.  Từ hôm ấy Dũng đã suy nghĩ nhiều hơn, nó hiểu và cảm phục mẹ nhiều hơn.  Có những sự hy sinh thật âm thầm, có những sự chịu đựng trường kỳ, có những quyết định cắt ruột đau lòng mà mẹ của nó cũng như những người mẹ đau khổ trên mảnh đất này đã, đang và sẽ mãi mãi gồng gánh cho sự yên bình của chồng con.

Như một tàu lá chuối trước gió bão cuộc đời, dù cho có rách mướt cũng vẫn cố vươn lên để ấp ủ cái buồng mum múp của nó.  Mẹ.  Một hình ảnh cao cả quá làm nó cảm nhận một vài câu thơ mà bất chợt lượm chữ từ nơi nào đó, để chập chờn thoáng qua trong đầu.

Mẹ là mái ngáng đêm mưa
Là cánh phảng mộc cho vừa lời ru
Là đèn hong sáng sương mù
Là thanh lửa ấm trời thu buốt về
Là lần cất tiếng ô ê
Là cưu mang cả ê chề đời con

Lâu lắm rồi Dũng đã không được gặp mẹ.  Nỗi nhớ tựa như đong cay lòng mắt.  Nó hít một hơi thật dài như xoay nguồn nước mắt mình chạy ngược về tim, nơi có chút gì đó có thể nói được ngôn ngữ của mẹ.

Trên những ngọn sóng quá khứ kia nó cũng đã từng thấy cái hình ảnh đau đớn của những con gà mái đã ràn rụa nước mắt thúc thủ trước những con diều hâu tanh tưởi.  Có bà mẹ van xin được hãm hiếp để bảo toàn cho các cô gái được tròn tiết trinh.  Có người con gái thẫn thờ trong bộ quần áo rách bươm đỏ máu.  Có cô con gái kêu gào điên dại rồi kiệt lực.  Những người đàn bà, những người con gái, những hình ảnh thiếu nữ của một quê hương tàn tệ đã một đoạn thời gian đi qua đời nó, đã dệt lên cuốn sổ thời gian của nó đầy dẫy những hiên ngang trước cuồng nộ, phong ba.  Họ không dùng bạo lực để chọc thẳng vào đôi mắt hung thần.  Họ chống chọi bằng một sự câm lặng, âm trầm như là thách thức, như là khinh bỉ, như là tha thứ, như là khoan dung.

Đã tám năm rồi.  Tám năm nó chỉ mơ màng một hình ảnh mẹ nó đương đầu với cuộc đời cơm áo, đương đầu với nỗi cô đơn, đương đầu với sự ngóng chờ tuyệt vọng, đương đầu với cái tin bố mất bằng một sự chai đá lặng yên, hay bằng tiếng khóc thảm thiết trong đáy mộ tâm hồn.  Hai đứa em gái bây giờ đã thành thiếu nữ và cũng đã hấp thụ cái truyền thống chịu đựng câm lặng đó.  Bên kia bờ đại dương, có ba người đàn bà, là những người thân còn lại, là những thành phần không được chấp nhận của kẻ chiến thắng.  Họ đã và vẫn âm thầm những nụ cười khinh trước đàn áp, bức chế.  Đã tám năm rồi đó.

Cũng đã tám năm, cái cô gái cùng thuyền bị hiếp đến kiệt lực.  Nàng cũng trạc tuổi Dũng.  Nàng đã thoi thóp.  Làn môi nàng tái xanh, khô nứt.  Vài giọt nước cuối cùng trên thuyền cũng vội bốc khói theo cơn sốt của nàng.  Màn đêm buông xuống cũng là lúc hồn nàng từ giã cõi mù khơi trùng trùng sóng nước.  Ước vọng bến bờ tự do cũng đã chắp cánh bay theo.  Dưới ánh trăng đêm đó, nàng đẹp vô cùng, đẹp một cách huyền bí, một cách thánh thiện.  Vẻ đẹp ấy như một nét ngạo mạn của người con gái để trả lại sự ô uế cho trần gian.  Cũng đêm đó, đôi má của Dũng đã ướt những giọt nước mắt của một gã người lớn.  Dường như nó đã yêu, dường như nó đã cảm nhận được một cái gì đó rất cao cả, rất thanh thoát tỏa ra từ nét con gái của nàng.  Lòng nó đã quặn đau khi người ta thả thân xác nàng vào biển cả mênh mông.  Mộ bia của nàng là những bọt sóng ẩn hiện dưới ánh trăng ngà hay dưới mặt trời lênh đênh...

Trên bãi cát vô tư này, mặt trời cũng đã ra đi, đêm cũng đang xuống.  Biển vào đêm chỉ còn lại tiếng rỉ rên kêu gào như nỗi lòng chất chứa của những người con gái đang âm ỉ trong bóng tối huyền hoặc.  Dũng đang thấy ngập đầy những bóng hình thiếu nữ, đầy rẫy những hy sinh, đầy những thanh khiết, đầy những âm thầm chịu đựng.  Ngôn ngữ của họ là cả một bầu trời câm lặng mà đầy vị tha, bao dung.  Những người đã là mẹ, những người sẽ là mẹ.  Tất cả đồng kết thành một bức tranh âm nhu vĩ đại để che chở những vết đời băng hoại.  Đôi tay nó lần đặt vào đôi vai người con gái rồi nhẹ xiết trong một ánh mắt kính phục, trìu mến và tan loãng vào bóng tối chiều hôm để xúc động dâng tràn lên môi bằng một lời khe khẽ:
- Em.

Hàn Trân