VĂN HỌC NGHỆ THUẬT Liên Mạng

vhnt, số 331

23 September 1997

Tuyển Tập Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng 2

Phát Hành tháng 9, 1997

Hân hạnh giới thiệu tuyển tập Văn Học Nghệ Thuật 2, phát hành trên liên mạng, do nhóm trẻ trên internet thực hiện. 

Tuyển tập chọn lọc tất cả bài vở đặc sắc từ những số Văn Học Nghệ Thuật (VHNT) đã phát hành (từ tháng 7, 1996 tới tháng 8, 1997), một tập san văn chương phong phú mang nhiều sắc thái của mọi giới trên hệ thống liên mạng, những sáng tác, thơ, văn và biên khảo biểu lộ một nét đặc trưng trẻ trung và cởi mở của giới viết trẻ, được phổ biến rộng rãi trên internet.

Ðây là một nỗ lực đầy nhiệt tình của các thân hữu và nhóm chủ trương báo mạng Văn Học Nghệ Thuật.  Chúng tôi rất mong được sự ủng hộ và giới thiệu phổ biến rộng rãi đến các diễn đàn khác trên internet, và mọi giới thưởng thức văn học khắp nơi, trong cũng như ngoài "mạng".

Tuyển tập dầy 362 trang, bìa mầu tranh của họa sĩ Chinh, với nhiều phụ bản rất lẫ Nội dung gồm 19 truyện ngắn, sáng tác và dịch thuật; 9 bài biên khảo và diễn đàn văn học; 3 bài phỏng vấn: nhạc sĩ Từ Công Phụng, nhà thơ Hà Huyền Chi, và nhà văn Nguyễn Mộng Giác; gần 100 bài thơ chọn lọc, và 4 nhạc bản của Từ Công Phụng, Nguyễn Phước Nguyên, Ian Bùi Trọng Nghĩa, và Nguyễn Tiến Dũng. 

Với gần 100 người viết đóng góp cho Tuyển Tập VHNT 2, hy vọng sẽ nói lên được một phần sắc thái văn học đặc biệt riêng của giới trẻ, và chứng tỏ một tiêu biểu sinh hoạt văn hóa phong phú, đa dạng của giới chuyên gia và học sinh trên internet.

Ấn phí $10 USD (gồm cả cước phí book rate trong nội địa Mỹ, ngoại quốc xin thêm $3 cước phí nếu muốn gửi qua AirMail). Chi phiếu xin đề Lan Pham, gửi về địa chỉ:

Văn Học Nghệ Thuật Liên Mạng

Tặng những ai và tôi, trong

Sinh nhật mùa thu 

Mừng em
              sinh nhật mùa mây
Mưa bay quãng vắng
              mộng đầy nẻo xa
hướng đương
              vàng đóa mặn mà
sáng sao
              cứ ngỡ quê nhà là đây

con trăng  một thuở hao gầy
vàng phai trước ngõ mùa mây bỗng  tròn

nồng nàn
                thêm một làn son
bâng khuâng
                lá vẫn chưa tròn màu thu

người về qua lũng mây mù
có hay sinh nhật mùa thu dịu dàng

Ý Liên

Lời Con Trẻ

Ðêm nằm nghe tiếng Mẹ ru hời
Con dậy đi tìm mảnh trăng rơi
Con giờ dù đã dần khôn lớn
Vẫn thèm nghe lại tiếng:  "Ầu ơi..."

Con nhớ ngày xưa có một thời
Mẹ ru con ngủ giọng buông lơi
Câu hát ví dầu con vẫn nhớ
Bên nôi Mẹ hát chẳng nghỉ ngơi

Rồi con lớn lên bước vào đời
Quay cuồng trong những cuộc vui chơi
Vô tình con đã quên mất Mẹ
Ðể Mẹ buồn, nước mắt đầy vơi

Hôm nay nguyện với Ðấng cao vời
Khắc ghi ơn Mẹ, ơn biển trời
Con sẽ thương yêu Người mãi mãi
Sẽ làm Mẹ vui suốt cuộc đời

Cát Nhu

Mù như tỏ ngọn đèn cù

đặng khôn, tôi thủ ngọn đèn cù
khi xưa con cú đã bù khu
ngọn đèn mờ tỏ còn chong chóng
mải cái lù đù dù chưa lu

mấy khi quên mang theo lưới xanh
chả bù cho ngọn gío còn hanh
đong ba chĩnh phạt mà chưa thỏa
còn cái vại sành nước chong chanh

mở con chút choách quê bữa hôm
có như ai mộng chút bài chồm
lắc cái bầu cua con cá chẽm
mặc cái anh hùng tôi lôm chôm

thì chốn xưa cùng mù lối thêm
chắc gì thoát khỏi lòng ngõ chêm
con cù lóc nhóc mờ đất nước
hãy còn long lanh cuộc lối mềm

Nguyễn Ðăng Tuấn

Vẫn có em

Gót ai thả trên đồi Aldrich Park
bước bâng khuâng như đã lạc lối về
nắng rung rinh thêu mình qua kẽ lá
mây gợn buồn từng cụm lết lê thê

Công viên truờng chiều nay sao hơi lạ
Vẫn gốc thông già, tảng đá ẩm suơng
vẫn thảm lá vàng phơi xác bên đuờng
vẫn có em vai nghiêng nghiêng xách cặp

Vẫn lũ bạn vui đùa khi bắt gặp
em một mình lơ đãng ngắm...  cỏ cây
"Ủa!  Hắn đâu?  Sao không thấy dạo này?"
Em chỉ cười, nhún vai, cho qua chuyện

Anh ở đâu?  Cách em bao nhiêu huyện?
Bao nhiêu thành, bao nhiêu dặm freeway?
Em vẫn đây, vẫn lủi thủi đi, về
Chiều vẫn vàng, cho nắng cay lên mắt

Cỏ tím

Vẩn vơ chiều

Chỉ một lần gặp gỡ
Thế mà mãi vấn vương
Chỉ một ánh mắt nồng
Sao lòng ta chới với

Gặp nhau như không quen
Thế mà thương muôn thuở
Trò chuyện đôi ba câu
Mà kỷ niệm đong đầy

Tưởng một thoáng rồi thôi
Rồi không nhớ chi nữa
Người về phương trời ấy
Ta thẩn thờ bóng mình

Vẩn vơ chiều chậm trể
Lá chuyển maù thinh lặng
Cho thu sang hững hờ
Mà thương nhớ còn đây.

Violette - Phan Lê Ngọc-Diễm

9/14/97

Yêu thương

Mới hôm qua còn là nỗi nhớ
tôi tìm hoài chẳng thấy mình đâu
sao cánh cửa đời luôn luôn đóng
tôi gõ hoài gõ mãi hụt hơi.

Những cảnh đời trên màn ảnh nhỏ
đó quê hương tôi mở mắt nhìn
em sống làm sao trong cảnh khổ
mà vẫn hồn nhiên nở nụ cười.

Quê hương hốc hác như người bịnh
em nhọc nhằn quang gánh trên vai
gánh nỗi khổ đi về phía trước
đôi chân trần mờ mịt tương lai.

Thành phố nghiêng vai nhìn tôi hỏi
mấy năm xa xứ có buồn không?
tôi trôi nổi theo từng con nước
rất buồn lòng nhớ chuyện binh đao.

Một trăm con giành nhau nỗi khổ
đứa trên rừng đuổi đứa dưới sông
bàn tay lấm bùn chân lấm đất
tay chân nào không phải Việt Nam?

Tấc dạ Lê Lai tìm đâu thấy
Hỡi Lê minh chủ lúc sa cơ
mà sao lúc hiển vinh phú quý
lại xoay qua tìm giết công thần!

Nguyễn Trãi nào có tội tình chi
mà tru di tam tộc gia hình?
duyên Thị Lộ ngờ đâu đại họa
nên ngậm ngùi giọt máu Xà vương.

Trần Nguyên Hãn cùm gông còn đó
cánh bồ câu thấm máu đỏ tươi
ôi chí lớn những ngày nếm mật
rõ ra lòng ty tiện Minh Quân.

Chúa Nguyễn có thương gì Chúa Trịnh
(Người Ðàng Ngoài phải ghét Ðàng Trong!?)
ôi chuyện ngày xưa Trần Hưng Ðạo
dẹp bỏ thù riêng có thật không??

Kể tôi nghe chuyện bầu thương bí
chuyện cau trầu cha mẹ thương nhau
chuyện Mỵ Châu thương chàng Trọng Thủy
chuyện Trương Chi treo một nỗi buồn.

Cho tai tôi nghe toàn chuyện yêu thương
cho câu ca dao ngọt ngào tình nước
cho lúa trên đồng thơm hương bát ngát
cho dạt dào tình nghĩa Việt Nam...

Hà Đình Lan

Emily

Ðứa con gái mũm mĩm của Em, chưa đầy ba tháng rưỡi
Nằm ngửa trong chiếc nôi xách tay, yếm đào ướt sữa
Mỉm cười, trong tấm hình snapshot Em kẹp trong ví bóp để
    phấn son

Ba nó bỏ Em, khi Em mang thai được năm tháng
Em dọn về bên ngoại sống tạm đến khi sanh
Rồi gởi con, đi làm kiếm đồng lương tối thiểu nuôi con
Nuôi thân, không một đồng dư để sửa chiếc xe truck cũ
    ba nó bỏ lề đường

Em đốt điếu Virginia Slim, rít một hơi dài kể lể
Làn khói trắng quyện trong không khí ướt của trời mưa
Bay mùi nồng nặc.  Mắt lờ đờ ngái ngủ.  Giọt lệ cay
Chảy vừa ướt khóe mi khô.  Em quẹt tay giụi con mắt.  Chợt
Tiếng nấc cục vỡ âm thanh.  Tiếng mưa xen kẽ tiếng sụt
    sùi.  Tôi bảo:
Emily, em làm mưa ướt phố

Phạm Văn Tiên

it is so long since my heart has been with yours

shut by our mingling arms through
a darkness where new lights begin and
increase,
since your mind has walked into
my kiss as a stranger
into the streets and colors of a town -

that i have perhaps forgotten
how, always (from
these hurrying crudities
of blood and flesh) Love

coins His most gradual gesture,
and whittles life to eternity

- after which our separating selves become museums
filled with skilfully stuffed memories

e. e. cummings (1926)

Ðã lâu quá rồi từ khi trái tim tôi được ở cùng em

khép kín bởi vòng tay ta quấn quít trong
bóng tối nơi phát xuất những ánh sáng mới
ngày càng rực rỡ
từ khi tâm thức em bước chân vào
nụ hôn của tôi như một kẻ lạ lạc lối
vào các phố phường màu mè của một tỉnh thành -

nên chi tôi có lẽ đã quên mất
thế nào mà mãi mãi (qua
những nét thô thiển vội vã
của máu me và xác thịt) Tình Yêu

Chàng đúc kết nên điệu bộ thư thả nhất của mình,
và đẽo gọt cuộc đời vào vĩnh cửu

- sau đó hai ta rời nhau và trở thành những bảo tàng
chất chứa những ký ức được khéo léo chắt chiu

NQV chuyển ngữ

9/1997

TIẾNG HÁT DỖ EM Ở LÀNG QUÊ MIỀN NAM

Nói đến đời sống của dân cư tại các làng mạc miền Nam, mà không nói đến những câu hát dỗ em ngủ là còn một chút gì đó chưa trọn vẹn.  Những câu hát dỗ em, ở những vùng khác còn gọi là ru em, dường như đã thấm vào từng mạch nguồn của đời sống dân quê ở đây, giống như những dòng nước mát mang phù sa với màu đục ngầu thấm vào ruộng lúa với những chùm rễ lúa non hấp thụ, nuôi dưỡng những lá lúa tươi xanh mơn mởn, lặt lìa.  Như tiếng hát dân ca, ca dao, vè, hò...  tiếng hát dỗ em ngủ cũng bắt nguồn từ một nền văn chương truyền khẩu, bình dân mà trai, gái, gìa, trẻ, ai ai cũng nhớ, cũng thuộc, cũng biết hát.  Nếu đã nằm võng đưa em là tự động cửa miệng phải hát.  Hát một cách tự nhiên, không thẹn thùng, không mắc cở.  Hát nghêu ngao, hết câu này chuyển sang câu khác, hết bài này chuyển sang bài khác, đến khi em bé ngủ, rồi người hát dỗ em bé cũng ngủ lúc nào không hay, không biết.  Mà trẻ nít ở đồng quê riết rồi cũng quen, nếu hôm nào không được đưa võng, không được hát, không được dỗ bằng những lời hát bắt quàng nhưng êm ái, y như rằng, hôm ấy thức hoài không chịu ngủ.  Cho nên, ca dao có câu:
Ðố ai nằm võng không đưa,
Ru em không hát, anh chừa rượu tăm.

Thông thường những lời hát dỗ em được lấy từ những câu ca dao trong dân gian, được truyền đi từ những người mẹ, người chị, không biết từ đời nào.  Nhiều lúc những người hát cũng ít thắc mắc tại sao phải thế này, tại sao phải thế khác, mà họ vẫn hiểu ý nghĩa thật giản dị của câu hát.  Còn trẻ con, thật ra, có khi chẳng hiểu ý nghĩa của những câu hát, cốt sao vần điệu êm tai, giọng hát ngân nga cho trẻ nít dễ ngủ là được rồi.

Câu hát dỗ em sau đây, có lẽ, ai cũng có lần đã nghe với âm điệu réo rắt, nói lên tấm lòng cùng sự hy sinh của người Mẹ phải thức trắng đêm để dỗ con khi con còn bé hoặc lúc con bịnh, con đau:
Gió mùa Thu, Mẹ ru con ngủ,
Năm canh chầy, thức đủ về năm.

Ðó là câu ca dao nguyên thủy như vậy.  Nhưng khi hát dỗ em, thường thường người nhà quê cho thêm vào những chữ  "ầu ơ!" hoặc "ví dầu!" để cho lời hát thêm dịu dàng, thêm êm êm, thêm réo rắt.  Lúc bấy giờ hai câu trên, ở quê tôi, thường được nghe người ta hát như sau:
Ầu ơ...  Gió mùa Thu...  Mẹ ru con ngủ...ờ...
Năm canh chầy...ơ ờ, Mẹ thức đủ...về năm...

Có lẽ những từ ngữ đặc biệt này giúp chúng ta phân biệt được giữa hát dỗ em, hò miền Nam và nói vè.  Hò miền Nam là một cách thể hiện những câu đối đáp bằng những vần điệu đặc biệt để quên đi những nhọc nhằn, cực khổ trên đồng áng hoặc chọc ghẹo, làm quen giữa những đôi trai gái trên ruộng lúa hay trên dòng sông, trên ghe xuồng vào những đêm trăng sáng vằng vặc.  Nếu không có khiếu, không có hồn thơ, không lanh trí ứng phó không thể có những câu hò xuất sắc được vì hò không có bài bản sẵn như ca, ngâm sa mạc, nói vè, hoặc hát dỗ em.  Nói như người bình dân, những câu hò từ trong bụng mà ra, chứ không có sẵn trong dân gian.  Cho nên, hò là cả một nghệ thuật, là một cách ứng phó thật tài tình, thông minh mà không xa rời với thực tế của những điều đang đối đáp. Thí dụ như câu hò ngõ ý trong một mối tình nhà quê vừa mới chớm nở, sau đây:
Hò o o ớ ớ...  Mù u bông trắng lá thắm nhụy vàng, ơ ơ ơ...
Anh đi khắp xứ, tới đây mới được gặp nàng, ơ ơ ơ...  thật là dễ thương ơ ơ...
Hò o o ớ ớ...  Nghe giọng nàng, anh những vơ vẩn vấn vương.
Sống cùng nhau chẳng được, cho anh phải mơ màng chiêm bao.  (*)

Còn câu ca dao sau đây:
Ví dầu tình bậu muốn thôi,
Bậu gieo tiếng dữ cho rồi bậu ra.

Sau khi thêm vài chữ, trở thành câu hát dỗ em:
Ầu ơ...  Ví dầu...  tình bậu muốn thôi...ờ
Bậu gieo tiếng dữ ơ ờ..., Cho rồi...  bậu ra...

Những câu hát dỗ em, ngoài những chữ   "Ầu ơ",  "Ví dầu", người bình dân còn thêm vào những chữ phụ nhằm làm cho câu hát được kéo dài cho phù hợp với ý nghĩa hoặc giọng hát mà dường như sự thêm bớt này không theo một qui luật nào, thật tự nhiên như giọng hát tự nhiên của họ.  Chẳng hạn câu ca dao sau đây:
Má ơi, con vịt chết chìm,
Thò tay vớt nó, cá kìm cắn tôi.

Ðến khi hát, tôi thường nghe hát như sau:
Ầu ơ...  Má ơi, con vịt " nó" chết chìm...ờ
Con  thò tay vớt nó ơ ờ..., Cá lìm kìm... , nó cắn tay con... ."

Tiếng hát dỗ em bay theo gió, có khi trẻ em hát thật lớn cả xóm đều nghe, còn người lớn hát vừa đủ để em bé nghe êm tai dễ ngủ.  Dưới mái lá nghèo nàn, dưới gốc xoài, bên chuồng bò, ở nhà bếp, ngoài vườn cam, vườn chuối...  đâu đâu bạn cũng đều được nghe những tiếng hát bổng trầm như vậy dọc theo những con đường làng, cặp bờ sông sâu nước chảy, dọc theo những con đường mòn trong rẫy, trong ruộng hoặc theo các con rạch cạn nước vào mùa nắng hạn.

Mặc dù phần lớn những câu hát dỗ em đều không có vẻ văn hoa bóng bẩy, nhưng nó phù hợp với sự ngây thơ, trong trắng của tuổi thơ.  Những câu hát ấy cũng hàm chứa rất nhiều ý nghĩa thâm thúy, chuyên chở những tình tự êm đềm, những bài học ý nhị, những mĩa mai nhẹ nhàng nhằm mục đích giáo dục, khuyên răn thật bình dị, thân tình mà những người bình dân nhất họ cũng dễ nhận ra.

Chúng ta thử đi vào một vài thôn xóm miền Nam, ngồi dưới bóng cây bên quán nước dừa tươi, hay bên chòi hớt tóc ở lề đường hoặc vào bất cứ nhà quen nào, vẳng đâu đây giọng hát:
Ầu ơ...Ví dầu cá bống...  hai hang...ờ
Cá trê hai ngạnh ơ ờ...,  tôm càng...  hai râu...

Hoặc thể hiện rõ cái chơn chất ruộng đồng:
Ầu ơ...  Ví dầu...  ví dẫu, ví dâu...ờ
Ví qua, ví lại ơ ờ..., con trâu...nó vô chuồng....

Miền Nam sông rạch chằng chịt, việc đi lại từ bờ sông này sang bên kia bờ, người trong xóm, trong làng phải đi ngang những chiếc cầu tre lắt lẻo.  Những chiếc cầu khỉ ở miền Nam là hình ảnh thân thương của làng quê, làm cho bức tranh quê thêm nét hữu tình.  Nó đã đi vào tiềm thức của mọi người rồi hiện ra trong ca dao, biến thành tiếng hát dỗ em, mang một tâm tư não lòng của những kiếp nghèo nơi ruộng đồng, thật cảm động:
Ầu ơ...  Ví dầu cầu ván...  đóng  đinh...ờ
Cầu tre lắt lẻo...ờ, gập ghình khó đi...
Khó đi mượn chén ăn cơm,
Mượn ly uống rượu ơ ờ..., mượn đờn...  kéo chơi...  "

Đôi khi những câu hát ví von những đứa không có tài cáng gì đặc sắc, làm gì cũng không nên thân, rớ tới đâu hư tới đó:
Ầu ơ...  Rủ nhau xuống biển...mò cua...ờ
Bắt cua, cua kẹp ơ ờ..., bắt rùa,...  rùa bơi...

Sau đây là câu hát lúc nào tôi cũng nghe hát, nhớ những ngày Mẹ tôi kể lại, hồi xưa khi trẻ con còn bú sữa mẹ, không có sữa bò như bây giờ, nhiều lúc phải nhờ người lối xóm cũng có con còn nhỏ, cho em bú dùm khi mẹ đi chợ hoặc đi đồng chưa về, gọi là "bú thép":
Ầu ơ...  Em tôi khát sữa...  bú tay... ờ
Ai cho bú thép ơ ờ..., ngày rày...  mang ơn...

Ở nhà quê, sự sanh sản dường như nhiều hơn ở thành thị, nên có nhiều gia đình con cái nheo nhóc, đứa này khóc dỗ chưa nín, đứa kia lại thức giấc: 
Ầu ơ...  Em tôi buồn ngủ...buồn nghê...ờ
Con này chửa nín ơ ờ..., con kia dậy rồi...

Câu hát này có chỗ còn hát như sau, mặc dù trong câu hát dường như không có nghĩa:
Ầu ơ...Em tôi buồn ngủ...  buồn nghê...ờ
Con tầm chửa chín ơ ờ..., con dê đã muồi...

Có nhiều đứa trẻ khóc hoài dỗ không nín, nên những đứa bé hát dỗ em nhiều lúc cũng muốn khóc theo, buộc lòng phải nài nĩ:
Ầu ơ...  Ví dầu...  tình bậu muốn thôi...ờ
Bậu gieo tiếng dữ...  cho rồi bậu ra...
Bậu ra,...bậu lấy ông câu...
Bậu câu con cá bống ơ ờ..., chặt đầu kho tiêu...
Kho tiêu, kho ớt, kho hành...
Kho ba lượng thịt  ơ ờ..., để dành...  cho em ăn...

Ðứa bé đang khóc, nghe chị nó hát "để dành cho em ăn" thì dịu cơn khóc lại và từ từ ngủ thiếp trong những lời hát kế tiếp hoà vào trong cái cõi không gian vừa quê mùa chơn chất, vừa thanh nhã êm êm, vừa thương yêu đầm thắm như mật ngọt của bông chuối, bông so đủa, thơm thơm của hương thơm hoa cau, hoa bưởi, hoa chanh, hoa lài ngoài vườn toả nhẹ ngập đầy.  

Ðôi lúc, những câu hát nhằm diễn tả lòng nhân ái, từ tâm, yêu thương loài vật:
Ầu ơ...  Chiều chiều...  bắt két nhổ lông...  ờ...
Két kêu bớ chị  ơ ờ... , sao     đành...  bất nhơn...

Thật ra, câu ca dao này nói về thảm cảnh ở trong triều đình nhà Nguyễn, nguyên văn như sau:
Chiều chiều bắt két nhổ lông,
Két kêu bớ Tự, sao đành bất nhơn?

Theo cụ Vương Hồng Sển trong sách Nửa Ðời Còn Lại, chữ "Tự" ám chỉ vụ "em giết anh khác mẹ, để giành ngôi".

Trở lại câu hát dỗ em sau đây, mang ý nghĩa từ tâm, nhân ái tương tự:
Ầu ơ...  Chiều chiều...  bắt nhái cắm câu...  ờ...
Nhái kêu cái eọ ơ ờ..., thảm sầu...  nhái ơi!

Lòng nhân ái đó nó tự nhiên như khí trời, như gió, như mây, như mưa, như nắng, như ánh trăng sáng đêm rằm, không một chút gượng ép, không một chút giả tạo như tấm lòng của người Mẹ lo cho con sau đây:
Ầu ơ...Miệng ru...  mắt nhỏ hai hàng... ờ...
Nuôi con càng lớn ơ ờ..., Mẹ càng...  lo thêm...

Bởi lẽ rất đơn giản vì người đời luôn luôn quan niệm:
Phúc đức tại mẫu là lời thế gian.  "

Hoặc tục ngữ còn có câu:
Con hư tại mẹ, cháu hư tại bà.

Do đó, cha mẹ hết sức quan tâm đến việc giáo dục con cái:
Ðẻ con, chẳng dạy, chẳng răn,
Thà rằng nuôi lợn cho ăn lấy lòng.

Vì thế, ở nhà quê cũng thường nghe câu hát dỗ em:
Ầu ơ...  Trồng trầu...  trồng lộn với tiêu...  ơ...
Con theo hát bội ơ ờ..., Mẹ liều...  con hư...

Và cũng không ít những lời hát dạy con hiếu đạo, một trong những đạo trọng của con người  với nền giáo dục Ðông phương, như các gia  đình nhà quê ở làng mạc miền Nam:
Ầu ơ...  Mẹ cha là biển...  là trời...ờ
Làm sao con dám ơ ờ...  cải lời...  mẹ cha...

Bên cạnh những lời hát mang tính chất giáo huấn, cũng có những câu hát biểu lộ lòng cảm thông, chia xẻ với cảnh nghèo:
Ầu ơ...Than rằng...  nhà dột, cột xiêu...ờ
Muốn đi cưới vợ ơ ờ...,sợ nhiều...  miệng ăn...

hoặc có những lời hát cũng ẩn chứa nhiều ý nghĩa thâm trầm:
Ầu ơ...Ai về...  nhắn với ông câu...
Cá ăn...  thì giựt ờ...,  chứ để lâu...hết mồi...

Rồi trẻ con cũng có những suy trước nghĩ sau thật chí lý:
Ầu ơ...  Cá không ăn câu...  thật là...  con cá  dại...ờ
Vác cần câu về rồi ờ..., nghĩ lại...con cá... khôn...

Bên cạnh những câu hát có những ý tứ rành mạch, còn có những câu hát mang tính cách đố chơi, nhiều lúc gợi cho người nghe những suy nghĩ, tò mò tìm hiểu vật gì qua câu hát:
Ầu ơ...Non cao...ai đắp mà cao  ơ...?
Sông sâu ai bới ờ..., ai đào...mà sâu...?

Hoặc câu hát đố sau đây, nếu không ở    đồng quê, có lẽ khó biết vật gì:
Ầu ơ...  Ta đâu há dễ...  chịu nghèo...ờ
Hóa công dẫu định ơ ờ..., mấy đèo...  cũng băng...

Ðó là loại rau cải trời.  Chỉ có "cải trời" là cải lại "Hoá công" thôi.

Rải rác đó đây, còn biết bao câu hát dỗ em như vậy.  Tùy nơi, tùy vùng, tùy chỗ đông đúc hoặc vắng vẻ, mà giọng hát êm êm non nớt hoặc cao vút xa đưa khắp xóm, khắp rạch như bất tận nhưng dịu dàng, quen thuộc thân thương, không tách rời ra được như sự buộc chặt giữa những xóm làng với người nhà quê, giữa những câu hò tiếng hát nơi thôn dã với cái thanh tao, bình dị của những hương vị cỏ nội hoa đồng, không sặc sở nhưng lâu bền, không ngào ngạt mà thoang thoảng nhẹ nhàng, làm thành cái bền vững của nét đẹp ruộng đồng, khó mà tìm thấy ở bất cứ nơi nào trong cõi đời này!!

Những lời hát dỗ em ngủ ở làng quê miền Nam là một phần của đời sống tâm linh của người nông dân.  Ở đó nó biểu lộ cái rung cảm thật dịu dàng, thật trong lành, thật bình dị, chất phác mà an nhàn, hạnh phúc, bởi lẽ, người ta khi cất lên được giọng hát, dù là hát dỗ em ngủ, là đã thả hồn bay bổng ra khỏi đời sống thường với những nhọc nhằn, cơ cực rồi!

Lương Thư Trung

Boston, Sinh nhựt của Út Hiếu, ngày 16-9-97

(*) Trích trong " Bảy ngày trong Ðồng Tháp Mười " của Nguyễn Hiến Lê

Bông cỏ ngọc ngà

Dưới ánh trăng, người con gái như một chiếc bóng mờ ảo.  Cô không còn là một cô gái của thị thành nữa.  Cô đã trở lại con người thật của cô.  Máu huyết sơn dã đã chảy trở lại.  Cô đi đôi chân trần trên bãi cỏ may.  Ánh trăng soi sáng gương mặt cô, làm lung linh đôi mắt, mái tóc và những vòng kim khí.  Tiếng hát lạ, nhưng chàng có cảm giác là lời  ca đang cuống quít cùng trăng sao tinh tú, cùng rừng núi bạt ngàn, cùng thần linh, ma quỉ.

Dường như cô không còn nghĩ đến sự có mặt của một người thanh niên bên cạnh cộ Cô tiếp tục cất tiếng hát.  Từ bài này qua bài  khác.  Có lẽ cô đang hát lại bài ca mà mẹ cô đã một thời cất lên bên bờ suối hay trên những rẫy nương giữa bao la núi rừng vây phủ.  Rồi cuối cùng, cô đến ngồi bên chàng.  Nhỏ bé làm saọ Và cũng thật hiền từ làm sao.

Chàng cầm lấy hai bàn tay cô, nhìn chăm  vào hai vì sao nhỏ, rồi nói H'Pery đã cho chú một đêm tuyệt vời.  Cháu đã giúp chú hiểu thêm và càng thương mến một bài hát mà chú hằng ưa thích.  Ðể chú hát tặng cho cháu nhé.

Rồi chàng bắt đầu hát:  Tôi nhớ mãi một chiều xuân chia phôi mây mờ buông xuống  núi đồi và trong lòng buồn hơn ngoài trời...

Ðến đây cô dựa đầu vào vai chàng.  Và chàng vẫn để yên.  Chàng vẫn tiếp tục thêm một bài hát khác.

Một đêm trong rừng vắng.  Ánh trăng chênh chếch đầu ghềnh...  Chàng nghĩ chàng đang ru cô ngủ.  Chàng nghe cả tiếng thở của cô đều đều.

Rồi một lát sau, cô choàng dậy, đòi về.  Cô sợ trường nội  trú đóng cửa.  Ðến cột đèn sáng, cô thấy bông cỏ dính đầy trên quần cô.  Cô la lên hốt hoảng:
- Chú ơi, chú gỡ dùm cháu.  Cháu sợ ma soeur  biết...

Chàng quì xuống, cố gắng gỡ ra từng ngọn bông li ti như những  hạt thóc.  Chàng chậm rãi gỡ.  Như thể mỗi chiếc bông cỏ may là mỗi hạnh phúc ngọc ngà mà chàng đã bắt gặp trên dòng đời lênh đênh của mình.

trích Ban Mê Thuột ngày đầu ngày cuối, vừa xuất bản

Trần Hoài Thư

NỤ HÔN ÐẦU

Năm ấy tôi học lớp Ðệ Nhị ở một trường tư thục tọa lạc ở đường Trần Quý Cáp.  Trường rất đông học sinh vì có rất nhiều giáo sư nổi tiếng:  GS Ðào văn Dương, Nguyễn văn Phú, Nguyễn xuân Vinh, Vũ khắc Khoan...

Ngôi trường là một biêt thự rất rộng rãi, nằm giữa những cây cổ thụ đầy bóng mát.  Ðặc biệt là hai cây ngọc lan, tỏa hương thơm ngào ngạt cả sân trường.

Ngày nhập học, giờ đầu là Sử Ðịa.  Giáo sư dạy môn này cũng là hiệu trưởng của trường.  Ông rất hiền cũng như tên của Ông.  Lớp tôi học là ban toán (B) nên vỏn vẹn chỉ có sáu nữ sinh.  Vì số nữ sinh quá ít, nên thầy bảo chúng tôi ngồi ở hàng ghế đầụ  Nam học sinh ngồi  ở những hàng ghế còn lại.

Thầy chưa dứt lời, các nam sinh xô lấn nhau tranh ngồi ở hàng ghế thứ nhì sau lưng nữ sinh.  Lớp học lúc bấy giờ như ong vỡ tổ.  Thầy phải nhiều lần lên tiếng yêu cầu mới giữ được trật tự.             

Trong đám nữ sinh, tôi thân nhất là Phương Thảo và Lệ Thanh.  Phưong Thảo và tôi là đôi bạn thân từ Trung Học Ðệ Nhất Cấp.  Còn Lệ Thanh chỉ mới thân nhau trong năm ấy.

Thảo là người Bắc, ăn nói có duyên và liến thoắng nhất.  Thanh người Trung, nhưng nói giọng Nam, vì cha mẹ Thanh sống ở Sàigòn đã lâu.  Thanh có mái tóc mây rất đẹp.      

Tôi, người miền Nam, sinh trưởng ở Bặc Liêu nhưng ít khi về quê, vì Ba tôi làm việc ở Sàigòn.  

Bộ ba chúng tôi đi đâu cũng có nhau.  Vì ba đứa đều   có tên với mẫu tự "T" (tôi quên không giới thiệu, tên tôi Bích Thược) nên cả lớp gọi chúng tôi là " T Tam Thừa ".

Trong đám con trai ngồi ở hàng ghế sau, có một anh "si" Thảo ghê lắm.  Anh thường hay viết thư rồi lén nhét vào sách của Thảo vào những giờ giải trí.  Anh ta tên Tú; Tú cũng khá đẹp trai và giỏi toán, nhưng Thảo chê Tú nham nhở.  Trong giờ học, Tú thường hay ư ử ngâm thơ chọc Thảo:
Anh chỉ có một tình yêu thứ nhứt,
Trao cho em kèm với một lá thư
Em không lấy thì tình anh đã mất
Tình đã trao không lấy lại bao giờ...
Xuân Diệu

Chúng tôi giao hẹn với nhau là không bao giờ kết thân với những anh bạn cùng lớp.  Vì ra vào gặp nhau rất là phiền phức.

Ba đứa tôi thường hay "coupe cours" vào những giờ Công Dân Giáo Dục.  Môn học nầy rất khô khan, hơn nữa giáo sư phụ trách giảng bài không hấp dẫn.  Những lúc ấy, chúng tôi thường ra chợ Bến Thành ăn bún ốc, bún riêu.  Hoặc vào quán kem Phi Ðiệp ăn kem, nghe nhạc.

Một hôm, trong lúc chúng tôi đang ăn kem ở Phi Ðiệp, có ba người thanh niên bước vàọ  Tôi nói nhỏ với Thảo và Thanh:
      "Những người nầy cũng "coupe cours" như tụi mình."

Thanh và Thảo quay ra nhìn.  Một trong ba người tiến thẳng  vào bàn chúng tôi đang ngồi.  Cất tiếng chào:
      "Lệ Thanh, không học sao mà ngồi ở đây, bộ trốn học  phải không?"

Thanh mỉm cười nói dối:
      "Em đâu có trốn học.  Giáo sư bị bịnh cho nên bọn em ra  đây ăn kem, nghe nhạc.  Còn anh làm gì ở đây?"

Không đợi câu trả lời của người thanh niên.  Thanh chỉ hai đứa tôi giới thiệu:
      "Phương Thảo và Bích Thược, bạn của em.  Còn đây là  Khánh anh họ của Thanh."

Chúng tôi chào nhau.  Khánh gọi hai bạn cùng đi với anh đến giới thiệu:
      "Huy và Chức, bạn học cùng trường với anh."   

Các anh xin phép được ngồi với chúng tôi.  Ðược biết ba anh đang học năm dự bị Ðại Học Khoa học.  Trong lúc ăn uống, chúng tôi bàn luận về các danh ca ngoại quốc và những bản  nhạc đang thịnh hành vào lúc bấy giờ.

Khánh vui vẽ, lịch thiệp.  Chức lanh lẹ, anh có nụ cười rất có duyên vì chiếc răng khễnh của anh.  Hai anh rất thành thạo; bản nhạc nào mới phát hành, hai anh đều có.  Còn Huy ít nói, anh người dong dõng cao, nước da ngâm đen, anh có cặp mắt rất đa tình, dễ thu hút người đối diện.  

Trong lúc trò chuyện, đôi lần tôi bắt gặp Huy lén nhìn tôi.

Sau đó chúng tôi xin phép trở về trường, vì hai giờ kế là Vật Lý Học.  Trên đường về, Thanh nói:
      "Mình thấy anh Huy có vẽ "mết" Thược ghê lắm, Thảo có để ý không?  Anh cứ nhìn nhỏ Thược hoài."

Thảo cũng chêm vô:
      "Ừ, mà nhỏ Thược cứ thẩn thờ như người mất hồn vậy.  Suốt buổi không nói năng gì; chắc hai người bận đá lông nheo."

Tôi véo vào cánh tay Thảo:
      "Hai người a tùng với nhau phải không.  Khánh với Thảo thì sao, hai người miệt mài nói chuyện quên cả đất trời.  Còn anh Chức và Thanh, hai người cứ cười ruồi với nhau."

Sau cuộc gặp gở đó, chúng tôi không có dịp đến Phi Ðiệp vì bận học thi Tam cá nguyệt.  

Vào cuối tháng mười một, Ba Má Lệ Thanh làm tiệc mừng sinh nhật 17 tuổi cho Thanh.  Buổi tiệc được tổ chức ở   một nhà hàng trên đường Lê Lợi và có cã dạ vũ.

Thảo và tôi cùng được mời.  Tối hôm ấy Thảo đến đón tôi.  Thảo mặc chiếc áo dài màu huyết dụ rất nổi, vì làn   da trắng như ngà của Thảo. 

Tôi đắn đo mãi giữa hai màu tím huế và xanh lam, không   biết nên chọn màu nào cho hợp.  Thảo góp ý:
      "Thược mặc màu xanh đẹp hơn và hợp với nước da của Thược, màu tím đẹp nhưng hơi buồn."

Nghe lời Thảo, tôi chọn áo màu xanh.  

Khi chúng tôi đến, nhà hàng cũng khá đông, phần lớn là những bạn trẽ cùng lứa với chúng tôi.  Anh Khánh ra đón hai đứa tôi.  Anh nói:
      "Anh có mời Chức và Huy.  Huy đến sớm, mời Thược và Thảo vào ngồi nói chuyện cho vui"

 Chúng tôi theo anh vào, cùng lúc ấy Lệ Thanh với chiếc áo màu hoàng yến lộng lẫy đi ra, miệng cười đon đã:      
      "Chào nhị vị cô nương, sao giờ nầy mới đến, làm mình  sốt ruột tự nãy giờ"

Thảo nhìn tôi đổ thừa:
      "Tại nhỏ Thược làm dáng, cứ thay đổi xiêm y cho nên mới  đến trễ đó.  Xin lỗi nghe bồ"

Chúng tôi đưa Thanh quà mừng sinh nhật với lời chúc:
      "Chúc Thanh một sinh nhật như ý nguyện"   

Thanh nói lời cám ơn, xong xin phép còn phải đi tiếp một  vài người bạn; Thanh hứa sẽ đến ngồi với chúng tôi khi tiệc bắt đầu.

Khánh đưa chúng tôi đến bàn Huy đang ngồi.  Thấy  chúng  tôi đến, Huy vội đứng lên.  Khánh và Huy kéo ghế mời Thảo và tôi, xong Huy ngồi xuống cạnh tôi.  Nhìn sâu vào mắt tôi, anh hỏi:
      "Lâu không gặp, dạo nầy Bích Thược và Thảo ra sao?  Có hay ghé vào Phi Ðiệp không?" 

Ánh mắt anh làm tôi lúng túng không tìm ra câu trả lời.  Thảo thay tôi:
      "Bọn em cũng như thường.  Ðộ nầy bận học thi cho nên ít có dịp đến Phi Ðiệp, còn anh?"

       "Thỉnh thoảng anh cũng ghé Phi Ðiệp.  Nhưng không có Tam Cô Nương nên quán vắng lạ lùng."  Anh mỉm cười nhìn tôi  rồi tiếp:       
      "Vắng bóng người đẹp, café ngon cũng trở thành nhạt   nhẽo, nhạc mất hay vì thiếu cung tơ"

Thảo nhìn tôi cười chế riễu:
      "Eo ơi, hôm nay sao anh Huy văn vẽ thế.  Có phải vì nàng nên anh xuất khẩu thành thơ?"

Tôi cấu Thảo một cái thật đau, làm Thảo la oai oái.

Thú thật là từ lúc Huy nhìn tôi, cái nhìn thăm thẳm của anh làm tôi choáng váng, tim tôi hỗn loạn.  Tâm hồn tôi đang chơi vơi trong một không gian mênh mông nào đó.  Một không gian vô định hướng.                                    

Chợt có tiếng hỏi của Khánh:
      "Thược và Thảo uống gì để anh gọi?" 

Tôi cúi mặt để che dấu cơn xúc động, khẻ đáp:
      "Cho Thược xin ly nước cam."

      "Em cũng vậy", Thảo tiếp.

Lúc ấy Lệ Thanh và Chức đến.  Hai người vào ngồi với chúng tôi.                                     

Tiệc bắt đầu.  Các bạn Khánh, Thảo, Thanh và Chức vừa  ăn uống vừa tranh luận về một đề tài nào đó; tôi không  để ý lắm.                                                         

Trong lúc ấy Huy rất chăm sóc đến tôi, vừa gắp thức ăn bỏ vào chén tôi, anh nói:
      "Thược ăn gì như mèo ngửi vậy, tự nãy giờ mà chén  của em vẫn còn đầy thức ăn."

      "Thược ăn nhiều đó chứ, tại anh cứ gắp thức ăn bỏ vào chén em hoài làm sao vơi cho được."

Sau đó bánh sinh nhật với 17 cây đèn cầy được mang ra.  Nhạc trỗi lên bài "Chúc mừng Sinh Nhật".  Thanh thổi đèn  và cắt bánh.

Sau cùng là phần dạ vũ.  Nhạc bắt đầu, các bạn kéo nhau ra sàn nhảỵ  Còn lại hai đứa, Huy nhìn tôi say đắm, anh khẻ nói:
      "Ðêm nay Thược đẹp quá, anh rất thích màu áo xanh."

Tôi lí nhí cám ơn.  Anh hỏi tôi có muốn ra nhảy không.  Tôi lắc đầu từ chối.

Hai đứa tôi im lặng nhìn nhau.  Những ngôn từ hình như không cần thiết vào lúc bấy giờ.  Vì ánh mắt đã nói lên những lời nói ngọt ngào nhất...

Bản nhạc dứt, các bạn trở về chỗ ngồi.  Thanh nhìn hai  đứa tôi thắc mắc:
      "Làm gì mà hai người ngồi đó như hai tượng đá vậy.  Sao không ra nhảy với tụi nầy?"       

Thảo chen vào:
      "Vì hai tâm hồn đang dìu nhau vào cỏi thiên thai."

Khánh nhìn Huy cười tủm tỉm:
      "Cậu không sao chứ?"

       "Lẽ dĩ nhiên."  Huy vừa nói vừa nhìn tôi.

Các bạn đến rồi đi.  Chúng tôi vẫn ngồi yên lặng bên nhau.  Ánh mắt Huy vẫn đắm đuối nhìn tôi.

Trong khung cãnh mờ nhạt ánh đèn, hòa với giọng ca ray  rức của Nat King Cole trong nhạc phẩm "Only you".  Tôi có cảm tưởng như đang lạc trong một cơn mê nào đô  Có tiếng Huy thì thầm bên tai:
      "Thược nhảy với anh bản nầy nhé."                

Tôi gật đầu.

Anh dìu tôi theo tiếng nhạc.  Trong vòng tay ấm áp của anh, cho tôi một cảm giác nồng ấm, tuyệt vời.

Cuộc vui nào rồi cũng tàn.  Buổi tiệc nào rồi cũng tan!  

Chúng tôi đứng lên giã từ và cũng không quên chúc Lệ Thanh lời chúc cuối cùng.                                  

Huy dìu tôi ra cửa, bên ngoài hơi lành lạnh, cái mát lạnh của buổi tối cuối thu.                          

Giọng Huy ấm hẳn:
      "Thược về bằng gị"

      "Em đi chung với Thảo", tôi đáp.

      "Cho phép anh đưa em về nhé."

Tôi do dự:
      "Ðể em hỏi lại Thảo?"

Lúc ấy có một cô bé mang giỏ hoa đến mời mọc.  Huy mua dùm cô bé một xâu ngọc lan.                        

      "Tặng Thược vòng hoa nầy để nhớ mãi đêm nay."  

Anh  vừa nói vừa choàng chuỗi hoa trắng vào cổ tôi.  Xong Huy bảo tôi đứng đó chờ, anh đi lấy xe.    

Trong khi chờ đợi, tôi đi tìm Thảo để cho biết Huy sẽ  đưa tôi về; Thảo nheo mắt chọc:
      "Ta biết trước mà, đêm nay thế nào cũng có người bị sét đánh trúng tim."

Ngoài phố, xe cộ cũng bớt nhộn nhịp.  Dọc theo vĩa hè Lê Lợi, vài đôi tình nhân đang dìu nhau trên phố.  Huy   với chiếc vespa màu xanh nhạt ghé vào lề, anh mời tôi lên.

Tôi vén áo ngồi lên yên sau mà trong lòng không khỏi hồi hộp.  Vì lần đầu tiên trong đời, tôi để cho một người con trai mới quen đưa về.  Chạy được một quảng đường,  Huy ngoáy lại hỏi tôi:
      "Em có phải về nhà đúng giờ không?"

      "Em thưa với Ba, em sẽ về vào khoảng 11 giờ, anh hỏi chi vậy?"

      "Nếu vậy còn sớm, chúng ta chạy ra bến Bạch Ðằng hứng gió, rồi anh sẽ đưa về."                               

Không chờ sự đồng ý của tôi, Huy phóng xe nhắm hướng Bạch Ðằng.  Hai tay tôi nắm lấy yên xe để giữ thăng bằng.  Huy nói to:
      "Em phải choàng tay ôm anh cho chặt, kẽo té."               

Tôi phải làm theo lời anh, vì Huy cho xe chạy rất nhanh.  Hơi ấm từ người Huy cùng mùi đàn ông tiết ra, làm mặt  tôi chợt nóng bừng, mặc dù lúc bấy giờ trời hơi lạnh.

Ðến nơi, Huy dựng vespa bên chậu kiểng.  Bến Bạch Ðằng thưa thớt người; đâu đó vài cặp tình nhân đang ngồi tâm tình trên ghế đá công viên.                        

Chúng tôi đi dọc theo bờ sông.  Ngọn gió cuối thu nhẹ  thổi, vạt áo tôi quấn quít chân anh.  Ánh trăng bàng bạc phản chiếu trên mặt nước gợn sóng, như những mảnh thủy tinh vụn vở.

Huy ngước lên bầu trời đầy trăng sao, anh nói:
      "Em thấy không, ra đây mình mới thưởng thức được vẻ đẹp của một đêm trăng.  Anh ước ao thời gian ngừng lại, để anh đi mãi bên em."                                     

Dứt lời, anh kéo tôi sát vào anh và dặt nụ hôn nóng   bỏng lên môi tôi.  Run rẫy, sợ sệt vì chiếc hôn quá  quá bất ngờ, tôi không biết làm sao hơn là đón nhận.

Ôi, nụ hôn đầu đời, nụ hôn ngọt như mật, thơm như  hương ngọc lan, nụ hôn đã đưa tôi vào thế giới kỳ diệu của muôn ngàn tinh tú...

Tôi không ý thức được thời gian và không gian vào lúc bấy giờ, vì vũ trụ đang quay cuồng dưới chân tôi.  Tôi chỉ mơ hồ nhận thức là chiếc hôn thật lâu, thật dài như vô tận.

Khi Huy buông tôi ra, tôi như một cái xác không hồn.

Tôi nói khẻ với Huy:
      "Anh, đã quá khuya, xin anh đưa em về."

Huy nắm lấy bàn tay lạnh buốt của tôi áp vào môi anh:  

       "Thược, trước khi ra về, anh muốn nói với em một điều, mà từ trước đến giớ anh chưa hề nói với một  người con gái.  Anh yêu em từ ngày đầu gặp em."

Tôi xúc động vì lời tỏ tình đó, tôi không biết tôi đã yêu Huy chưa.  Tôi chỉ biết một điều:  là tôi đã cảm nhận những rung động mà Huy đã cho tôi trong nụ hôn vừa rồi.  Tôi cúi đầu yên lặng đi bên Huy đến chỗ đậu xe.  Chúng tôi lên xe về, trên đường đi đến nhà tôi, chúng tôi không nói gì với nhau.  Khi đến nơi,   Huy nhìn rất lâu vào mắt tôi và hôn nhẹ lên môi tôi:
      "Chúc em ngủ ngon."

       "Em cũng chúc anh như vậỵ"

Nói xong, tôi mở cổng đi vào trong sân và không dám   quay lại, vì tôi biết Huy vẫn còn đứng đó nhìn theo.

Mở cửa, tôi rón rén đi vào nhà.  Ði ngang phòng ngủ của Ba tôi, ánh đèn vẫn còn chiếu sáng.  Tôi gõ nhẹ vào cánh cửa phòng khép hờ.  Tiếng Ba tôi vọng ra.  Tôi đẩy  cánh cửa:             
      "Thưa Ba con mới về."

Ba tôi vẫn còn ngồi đọc sách, Ông ngước lên:
      "Ờ, sao tiệc sinh nhật có vui không con?"

Tôi ấp úng trả lời, rồi chúc Ông ngủ ngon.  Tôi không dám đứng lâu vì sợ Ba tôi thấy những dấu vết của chiếc hôn mà Huy và tôi vừa trao đổi.

Về phòng, sau khi thay quần áo.  Tôi lên giường, những  hương vị của nụ hôn vẫn còn tê dại trên đầu lưỡi.  Tôi  áp vòng hoa ngọc lan lên môi và tưởng chừng đó là làn môi   ấm áp thơm tho của Huy.  Làn môi đã đưa tôi vào giấc ngủ đầy mộng mơ của tuổi học trò...        

Thạch Thủy